Zihin Kestiren Sistemler

Bi­li­şim tek­no­lo­ji­sin­de­ki bi­lim kay­nak­lı ge­liş­me­ler bir yan­dan uç­suz bu­cak­sız bir di­ji­tal dün­ya­nın ka­pı­sı­nı tüm in­san­lık için ara­lı­yor­ken, di­ğer ta­raf­tan duy­gu­sal ya da iç dün­ya­mı­zın ka­pı­la­rı­nı so­nu­na ka­dar ken­di ira­de­miz dı­şın­da, dı­şı­mız­da­ki dün­ya­ya ve in­san­la­ra aç­ma­ya ha­zır­la­nı­yor, hat­ta açı­yor. So­lu­mak­ta ol­du­ğu­muz bu çağ tam an­la­mıy­la bil­ge­li­ği de­ğil­se de bil­gi­yi ve in­sa­nı oda­ğa yer­leş­ti­ri­yor ve tek­no­lo­jik ge­li­şi­min ara­lık­sız ve hız kes­me­den de­vam et­me­siy­le ar­tık ka­pı­mız­da, hat­ta evi­mi­zin ya­ni ha­ya­tı­mı­zın için­de ve çok ya­kın­da tüm ben­li­ği­mi­ze de nü­fuz et­miş ola­cak. Öy­le ki bu çağ, ken­di­si­nin va­ro­luş kod­la­rı­nı bi­lim­den ala­rak, in­san­lı­ğı ko­ca bir di­ji­tal dün­ya ile ko­ca bir sa­nal ev­ren­le bu­luş­tu­ru­yor. Hem de sa­de­ce düğ­me­le­re(tuş­la­ra) ba­sa­rak, ek­ran­la­ra do­ku­na­rak de­ğil; ses­le, par­mak iziy­le, re­ti­na ara­cı­lı­ğıy­la me­saj­la­rı alan, de­po­la­yan ve ile­ten; bir ba­kı­ma bi­zi oku­yan, ilet­mek is­te­di­ği­mi­zi du­yar­ga­lar­la al­gı­la­yan sem­bol­le­re ve en­for­mas­yo­na yük­len­miş kod­la­rın çö­züm­len­di­ği,  bü­yük bir sa­nal dün­ya. Sem­bol­ler, ko­mut­lar, dev­re­ler, yon­ga­lar, du­yar­ga­lar­dan ve sa­nal kod­lar­dan olu­şan bu en­düs­tri­yel bi­li­şim ça­ğı, ken­di için­de yük­sek bir uyum ve güç­lü yö­ne­ti­şim­le ça­lı­şan nes­ne­le­ri in­ter­net eko­sis­te­min­de koş­tu­ran bir ger­çek­li­ği ifa­de edi­yor. Bu eko­sis­tem si­ber alan­da üre­tim fak­tör­le­ri­ne hük­me­den ve yö­ne­ten,  göz­le gö­rü­le­me­yen ve his­se­di­le­me­yen; an­cak so­mut ola­rak so­nuç­la­rıy­la al­gı­la­na­bi­len bir sa­nal dün­yay­la in­san­lı­ğı bu­luş­tur­mak üze­re. 
As­lın­da sü­reç su ve bu­har gü­cü­nün üre­tim­de kul­la­nı­mıy­la baş­la­mış­tı. Bu me­ka­nik ça­ğı ta­ki­ben elek­trik ve elek­tro­nik akım in­san­lı­ğı sar­ma­lar­dı ve en­düs­tri 4.0 di­ye isim­len­di­ri­len en­düs­tri­yel akım ise ya­şa­dı­ğı­mız sü­reç­te in­sa­nı, in­san­lı­ğı sar­ma­la­mak, ku­şat­mak üze­re yük­sek iv­mey­le ha­re­ke­te geç­ti. Bu çağ; in­sa­nın dü­şün­me bi­çim ve ya­pı­sı­nı çö­züm­le­ye­rek, bu­na ben­zer iş­lev­le­re sa­hip bir "ya­pay zekâ" oluş­tur­mak oluş­tur­mak üze­re ya­pı­lan ça­lış­ma­lar­la ilk ürün­le­ri­ni ve­rir­ken, bu ça­lış­ma­lar bir ba­kı­ma "in­san gi­bi dü­şü­nen (me­ka­nik­te ol­sa) his­se­den ya da in­san gi­bi öğ­re­nen, ka­rar alan ve in­san zih­ni­nin ça­lış­ma bi­çi­mi'ne ben­zer  özel­lik­te dav­ra­nan ma­ki­ne­le­ri or­ta­ya çı­kart­mak amaç­la­nı­yor­du. Bu çer­çe­ve­de kay­na­ğı­nı bi­lim­den alan ve bi­li­şim tek­no­lo­ji­le­ri­ni kul­la­na­rak öğ­re­nen ve ka­rar­lar alan, ka­rar­la­rı so­mut iş­le­re dö­nüş­tü­ren ve baş­lan­gıç­ta ba­sit man­tık­sal iş­lem­ler­le koş­tu­ru­lan/ça­lış­tı­rı­lan ay­gıt­lar şim­di­ler­de da­ha kar­ma­şık man­tık­sal iş­lem­le­ri ger­çek­leş­tir­me­ye yö­ne­lik ola­rak prog­ram­lan­ma­ya baş­lan­dı. Bu­ra­da be­lirt­mek ge­re­kir ki sü­reç bir ba­kı­ma bir ma­ki­ne­nin bir bil­gi­sa­ya­rın; ya­ra­tıl­mış en mü­kem­mel var­lık olan in­sa­nın ve in­san bey­ni­nin iş­le­yi­şi­ni çö­züm­le­ye­rek, bu­nun üze­rin­den ya­pay bir mo­del or­ta­ya koy­ma­yı he­def­li­yor.  


Yüz mil­yar si­nir hüc­re­si­nin(nö­ron) oluş­tur­du­ğu ve sa­de­ce yüz­de 10'u da­hi kul­la­nıl­ma­yan in­san bey­ni­nin iş­le­yi­şi­nin öğ­re­nil­me­si ve tak­lit edi­le­rek si­ber ala­na kay­nak oluş­tur­ma­sı önem­li ye­ni bir ça­ğın­da ka­pı­la­rı­nı aç­mış ola­cak. Bu kap­sam­da önem­li sa­yı­da araş­tır­ma mer­ke­zin­de bü­yük ve­ya kü­çük büt­çe­li ve kap­sam­lı ça­lış­ma­lar yü­rü­tü­lü­yor. Bun­lar­dan bi­ri ola­rak 2013 yı­lın­da baş­la­tı­lan İn­san Bey­ni Pro­je­si(HBP) sa­de­ce in­san bey­ni­ni iş­le­yi­şi­nin yüz­de1'ini açık­la­ma­ya odak­lan­mış ve Manc­hes­ter Üni­ver­si­te­si araş­tır­ma­cı­la­rı ta­ra­fın­dan Dr. Fur­ber baş­kan­lı­ğın­da baş­la­tıl­mış bu­lu­nu­yor. 
Bir in­san gi­bi dü­şü­ne­rek ne ya­pa­ca­ğı­na ka­rar ver­me sü­re­ci­ni çöz­mek ve açık­la­mak­la il­gi­li ça­lış­ma­lar ya­pay ze­kay­la il­gi­li ve ya­pay zekâ (Ar­ti­fi­ci­al in­tel­li­gen­ce) oluş­tur­ma gi­ri­şim­le­ri bir bü­tün ola­rak; in­san zekâsı­na öz­gü ni­te­lik­ler­den olan ve­ri­le­ri en­for­mas­yo­na, en­for­mas­yo­nu bil­gi­ye dö­nüş­tür­mek, bil­gi­yi bil­ge­lik­le bu­luş­tur­mak, ola­nı al­gı­la­mak, gör­sel ve du­yu­sal ola­rak oku­mak, kay­det­mek, ge­ri ça­ğır­mak, öğ­ren­mek, dü­şün­mek ve ka­rar ver­mek gi­bi iş­lev­le­re sa­hip olan ma­ki­ne üret­mek an­la­mı­na ge­li­yor.


İyi­le­rin Zir­ve Ça­ğı: İn­san 5.0
Ge­liş­me sü­rek­li­dir, an­cak esas olan ge­liş­me­nin hı­zı­nı yük­selt­mek yö­nün­de za­ma­nı et­kin kul­lan­mak­tır. Ya­ni ya ge­liş­me­le­ri ge­ri­den ta­kip eder­si­niz, ya da baş­ka­la­rı ta­ra­fın­dan ta­kip edi­lir­si­niz. Ta­bi­dir ki; ter­cih edil­me­si ge­re­ken "tek­no­lo­ji üre­ti­min­de ta­kip edi­len" ol­mak­tır. Çün­kü tek­no­lo­ji üret­mek re­ka­be­tin, re­ka­bet ge­liş­me­nin, ge­liş­me ise bir de­ğe­rin or­ta­ya çık­ma­sı­na yol açar. Or­ta­ya çı­kan de­ğer ise top­lu­mun re­fa­hı­nı yük­selt­mek için kul­la­nıl­dı­ğın­da sos­yal dev­let,  te­mel bir araç­tır. 
Tek­no­lo­ji üre­ti­min­de  alan­da ön­cü ol­mak ise el­de edi­len de­ğe­rin top­lu­ma pay­laş­tı­rıl­ma­sı ba­kı­mın­dan ge­rek­li­dir. Tür­ki­ye son 10-15 yıl­da­ki araş­tır­ma ve ge­liş­tir­me­ye ayır­dı­ğı kay­nak­la­rı beş kat­tan faz­la ar­tı­ra­rak bi­lim ve tek­no­lo­ji üre­ti­min­de çok önem­li bir po­tan­si­ye­lin ka­pı­sı­nı ara­la­mış­tır. 
Bu ya­zı­nın ilk şek­li­ni ka­le­me ala­lı beş yıl ka­dar ol­du. O gün­ler­de ba­sın­da ko­nu ve bi­lim­sel ge­liş­me­ler bu­gün­kü ka­dar ya­zı­lı ba­sın­da yer al­ma­sa da; bi­lim dün­ya­sın­da sa­nal alem­le (di­ji­tal med­ya) il­gi­li ge­liş­me­ler yer alı­yor­du. Beş yıl ka­dar ön­ce ulu­sal ba­sın­da ko­nuy­la il­gi­li ola­rak "Türk Bi­lim Adam­la­rı dü­şün­ce­yi oku­yan prog­ram ge­liş­tir­di!" gi­bi me­saj­lar dik­kat çek­miş­ti. İl­gi ha­ber­ler­de OD­TÜ ve Koç Üni­ver­si­te­si öğ­re­tim üye­le­ri­nin (Dr. Vu­ral ve Dr.Öz­te­kin), in­san bey­ni­nin ve­ri­le­ri­ni kul­la­na­rak zi­hin­den ge­çen­le­ri oku­ya­bi­len bil­gi­sa­yar prog­ra­mı ge­liş­tir­mek yö­nün­de önem­li me­sa­fe­ler kat et­miş ol­duk­la­rı­nı be­lir­ti­yor­du.
Yi­ne di­ğer ba­zı ül­ke­ler­de de bu ala­na yö­ne­lik çe­şit­li ge­liş­me­ler gün­dem­de yer alı­yor­du. Bi­li­şim sek­tö­rün­de­ki ön­cü ye­ri­ni ko­ru­mak yö­nün­de stra­te­ji iz­le­yen Go­og­le; bi­li­şim dün­ya­sı­nın bir fe­no­me­ni ola­rak Tür­ki­ye'de­ki bu bi­lim­sel ça­lış­ma­ya da kay­nak sağ­lı­yor­du ve ''Be­yin Ve­ri­le­ri­ni Kul­la­na­rak Zi­hin­den Ge­çen­le­ri Kes­ti­ren Bil­gi­sa­yar Prog­ra­mı'' ad­lı bu pro­je ile ge­le­cek­te ''akıl oku­ya­bi­len sis­tem­le­rin ge­liş­ti­ril­me­si" he­def­le­ni­yor­du. Bu çer­çe­ve­de araş­tı­rı­cı­lar in­san­la­rın çe­şit­li duy­gu­la­rı­nı can­lan­dı­ra­rak be­yin sin­yal­le­ri­ni kay­de­dip, bu ve­ri­le­ri bil­gi­sa­yar or­ta­mın­da mo­del­le­ye­rek; ki­şi­den ge­len so­yut duy­gu du­rum­la­rın­dan ha­re­ket­le ki­şi­nin mut­lu, ne­şe­li, yıl­gın, üzün­tü­lü ve si­nir­li gi­bi duy­gu­sal du­rum­la­rı­nı sap­tı­yor­lar­dı. Bu­nun ya­nın­da sis­tem; renk­le­ri, nes­ne­le­ri, hay­van­la­rı, giy­si­le­ri, seb­ze ve mey­ve­ler gi­bi akıl­dan ge­çen so­mut nes­ne­le­ri de oku­ya­bi­li­yor ve doğ­ru tah­min ede­bi­li­yor­lar­dı. Da­ha­sı Go­og­le, ya­kın ge­le­cek­te dü­şün­ce ile yö­ne­ti­len ara­ma mo­tor­la­rı ge­liş­ti­re­bil­mek ve ara­ma mo­tor­la­rı­nı ki­şi­nin o an­ki duy­gu ve dü­şün­ce­le­ri­ne gö­re yön­len­di­re­bil­mek ama­cıy­la bu önem­li pro­je­ye de des­tek sağ­lı­yor­du. Bu­gün ise ya­pay ze­ka ça­lış­ma­la­rı ala­nı­na Jeff De­an'ı ge­ti­re­rek da­ha bü­yük ham­le­ler ya­pa­ca­ğı­na yö­ne­lik me­saj­lar ve­ri­yor.
Akıl Oku­yan ve Zi­hin Kes­ti­ren Sis­tem­ler! 


Akıl oku­yan sis­tem­le­re, kı­sa­ca "dü­şün­ma­tik" de de­ni­le­bi­lir. Bu sis­tem­ler ge­liş­tik­çe tüm in­san­lık için he­ye­can ve­ri­ci bir sü­reç­te baş­la­mış ola­cak ve bu şe­kil­de akıl­dan ge­çi­ri­len ve be­yin­de kod­la­nan her bil­gi­nin kod­la­rı çö­zül­müş ola­cak.
Böy­le ol­du­ğun­da her in­sa­nın "ni­ye­ti ve ni­ye­ti­nin saf­lı­ğı" oku­na­cak ve her in­san ar­tık "gö­rün­dü­ğü gi­bi ola­ma­ya­cak, OL­DU­ĞU Gİ­Bİ GÖ­RÜ­NE­CEK"…
Ve ar­tık "be­den di­liy­le oku­mak" ye­ri­ne, "bey­nin di­liy­le oku­mak" da­ha ko­lay ve da­ha et­ki­li ha­le ge­le­cek…
Bu du­rum ise iyi­ler için mü­kem­mel bir ça­ğın ka­pı­la­rı­nı açar­ken, kö­tü­ler için ka­ran­lık bir dö­ne­min baş­lan­gı­cı­na yol aça­cak...
Ve as­lın­da bu sü­reç; in­sa­nın (ya da ba­zı in­san­la­rın ya da top­lum­la­rın) "in­san­lık de­ğer­le­ri­nin ne ol­du­ğu­nu fark et­me­le­ri­ne ya­da ye­ni­den keş­fet­me­le­ri­ne yol aça­cak, say­dam ya da olun­du­ğu gi­bi gö­rün­me­nin ka­çı­nıl­maz ol­du­ğu bir ça­ğın ha­ber­ci­si ola­cak…

İyi­ler ve doğ­ru­lar ka­za­na­cak! 

Ge­liş­me­nin sü­rek­li­li­ği mü­kem­mel­li­ği ara­mak ve mü­kem­me­le ulaş­mak yö­nün­de sa­de ve sa­mi­mi bir yol­cu­lu­ğu ifa­de et­mek­te­dir. Bu sü­reç in­san odak­lı, in­sa­nın re­fah ve mut­lu­lu­ğu­nu ön­ce­le­yen bir ça­lış­ma ala­nı­nın ve di­sip­li­ni ifa­de et­mek­te­dir. Bu­gün sa­na­yi dev­ri­mi­nin ön­cü­sü ge­liş­miş ül­ke­ler üre­tim fak­tör­le­ri ola­rak eme­ğin ma­li­ye­ti­nin yük­sek­li­ği ne­de­niy­le kay­bet­mek­te ol­duk­la­rı kü­re­sel re­ka­bet­te­ki et­ki­li fak­tör­le­ri tar­tış­mak­ta­dır ve avan­ta­jı ye­ni­den ken­di leh­le­ri­ne çe­vir­mek üze­re ile­ri (me­kat­ro­nik) araş­tır­ma­lar­la oluş­tur­muş ol­duk­la­rı "En­düs­tri 4.0" pa­ke­ti­ni açık­la­mış bu­lu­nu­yor­lar. Bu ge­liş­me­ler önem­li ol­mak­la bir­lik­te bu ya­zı­nın ko­nu­suy­la ya­zı­lım­la­rın he­de­fi ve içe­ri­ği ne­de­niy­le fark­lı­lık gös­ter­mek­te­dir. Şöy­le ki bu ya­zı­nın ko­nu­su; ma­ki­ne­nin in­sa­nın ye­ri­ni al­ma­sı­nı he­def­le­yen  "En­düs­tri 4.0"ın öte­sin­de da­ha ile­ri ya­zı­lım ge­rek­ti­ren ve in­san­lık de­ğer­le­ri­ni öne çı­ka­ran "E-İn­san 5.0"ı ya­da bir ba­kı­ma "Duy­gu­sal Tek­no­lo­ji­yi" ele al­mak­ta­dır. Baş­ka bir ya­zı­mız­da ele al­ma­yı dü­şün­dü­ğü­müz in­san odak­lı ya­zı­lım­la­rı içe­ren bu sü­reç "iyi ve doğ­ru in­sa­nı" or­ta­ya çı­kar­ma­yı he­def­le­mek­te­dir.  Bah­set­ti­ği­miz ve yak­laş­mak­ta olan bi­li­şim te­mel­li söz ko­nu­su ye­ni çağ­da id­di­alı ger­çek­lik­ler or­ta­ya çı­ka­cak­tır! Öy­le ki or­ta­ya ko­nu­lan bu­luş­lar­la "as­lı gi­bi ol­ma­yan­lar ve­ya ol­du­ğu gi­bi gö­rün­me­yen­ler" de­şif­re ola­cak ve bu sü­reç­te kö­tü­ler za­rar­lı çı­ka­cak­lar­dır.  
An­cak bu sü­reç­te en önem­li ko­nu­la­rın ba­şın­da; ni­ye­ti saf ol­ma­yan­lar(kö­tü­ler) için; han­gi ka­pı­nın ka­pa­tı­lıp han­gi­si­nin açıl­ma­ya­ca­ğı ko­nu­sun­da­ki yet­ki­nin; ya­zı­lım sa­hi­bin­de ya­ni ma­ki­ne­nin yö­ne­ti­ci­sin­de ola­ca­ğı ger­çe­ği­dir. Bu­ra­da ya­zı­lım(soft­wa­re) sa­hi­bi­nin iyi­yi tem­sil eden­ler­de ol­ma­sı­nı di­le­mek­ten öte, ya­sal ola­rak ya­zı­lı­mın iyi­le­rin ürü­nü ve iyi­le­rin elin­de ol­ma­sı­nı sağ­la­mak zo­run­lu­lu­ğu bu­lu­nu­yor. An­cak bu şe­kil­de iyi­le­rin ko­mu­ta­sın­da­ki ya­zı­lım ve ma­ki­ne­ler iyi­li­ğe ve in­san­lı­ğa hiz­met ede­cek­tir. Ta­bii dü­şü­nül­mek bi­le is­ten­me­se de ola­sı bir kö­tü se­nar­yo­nun or­ta­ya çık­ma­sı du­ru­mun­da çe­şit­li kon­trol me­ka­niz­ma­la­rı da mut­la­ka ola­cak­tır. Bu ba­kım­dan ku­ru­la­cak sis­te­min, atom re­ak­tör­le­rin­de­ki gü­ven­lik ön­lem­le­rin­den da­ha ile­ri­de "sı­fır ha­ta" ile ça­lı­şa­cak bir ya­pı­yı içer­me­si zo­run­lu­dur. Bu şe­kil­de; ye­ni­çağ iyi­le­rin ça­ğı ola­cak ve bi­lin­dik bir de­yiş­le; iyi­lik, li­ya­kat, er­dem sa­hip­le­ri; ya­ni "hak eden­ler ve iyi­ler hep ka­za­na­cak!" As­lı gi­bi ol­ma­yan­lar ise; ken­di­ne öz­gü hu­ku­ku­nun da ol­du­ğu bu çağ­da bi­li­min ve ger­çe­ğin kar­şı­sı­na ya da gün ışı­ğı­na, ra­hat ve per­va­sız­ca çı­ka­ma­ya­cak…


Bun­dan son­ra­sı ise; fü­tu­rist­le­rin il­gi ala­nı­na gi­ri­yor ve son­ra­ki ge­liş­me­ler­le il­gi­li yo­rum­la­rı ge­le­cek bi­lim­ci­ler­den din­le­mek ge­re­ki­yor!

YORUM EKLE