Şirketin Claude modeliyle ilgili son değerlendirmelerine göre, sistem artık kendi kodunun yüzde 80’inden fazlasını yazabiliyor. Bu oran geçen yılın başında yüzde 10’un altındaydı.

Anthropic yetkilileri, bu hızlı değişimin “özyinelemeli kendini geliştirme” (recursive self-improvement) adı verilen bir sürece işaret ettiğini ve bu durumun gelecekte yapay zekanın kendi haleflerini tasarlayabilecek seviyeye ulaşabileceği anlamına gelebileceğini belirtti.

Şirketin araştırmacılarından Marina Favaro ve Jack Clark tarafından yayımlanan blog yazısında, bu eğilimin uzun vadede büyük bilimsel ve teknolojik ilerlemeler sağlayabileceği, ancak aynı zamanda ciddi kontrol riskleri doğurabileceği ifade edildi.

Açıklamada, yapay zekanın geliştirilme sürecinin artık kısmen yapay zeka sistemlerine devredildiği ve bunun insan müdahalesi olmadan kendini geliştirebilen modellerin önünü açabileceği vurgulandı.

Şirket, bu sürecin kontrolsüz ilerlemesi halinde insanların yapay zeka sistemleri üzerindeki denetimini kaybedebileceği uyarısını yaparak, gelişimin kontrollü şekilde ilerlemesi için “gerekirse yavaşlama veya duraklama” seçeneğinin dahi değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Anthropic ayrıca, böyle bir küresel yavaşlatma kararının uygulanabilmesi için birden fazla ülkenin ve büyük yapay zeka laboratuvarlarının ortak hareket etmesi gerektiğini, bunun ise oldukça karmaşık bir süreç olduğunu ifade etti.

Yapay zeka geliştirilmesine ara verilmesi çağrıları daha önce de gündeme gelmiş, 2023 yılında binlerce teknoloji uzmanı benzer bir moratoryum talebinde bulunmuştu. Ancak bu çağrılar somut bir duraklamaya dönüşmemişti.

Aynı zamanda gençlerin teknik alanlara yönelmesini teşvik eden yarışma, Türkiye'nin üretim kapasitesini destekleyecek donanımlı bireylerin yetişmesine katkı sunmayı hedefliyor.

Yarışma, sanayinin farklı alanlarına hitap eden 9 ayrı kategoride gerçekleştiriliyor. Kaynakçılık, marangozluk, su tesisatçılığı, elektrik tesisatı ve pano montörlüğü, elektrik kumanda panosu tasarımı ve uygulama, PCB montaj, mekatronik teknolojileri, orta gerilim teknolojileri ve akıllı fabrika sistemleri programlama kategorilerinden oluşan yarışma, katılımcıların mesleki yetkinliklerini gerçek çalışma koşullarına yakın uygulamalarla ortaya koymalarına olanak sağlıyor.

Su tesisatçılığı kategorisinde bina içi temiz su ve atık su sistemlerinin projelendirilmesi, kurulumu, bakımı ve onarımı alanındaki bilgi ve beceriler değerlendirilirken, PCB montaj kategorisinde elektronik bileşenlerin baskı devre kartları üzerine montajı ve lehimlenmesine ilişkin uygulamalar ön plana çıkacak.

Orta gerilim teknolojileri kategorisinde enerji altyapılarında güvenli çalışma, arıza tespiti ve manevra süreçleri ele alınacak, mekatronik teknolojileri kategorisinde elektrik-elektronik, otomasyon ve PLC programlama alanlarındaki yetkinlikler ölçülecek.

Marangozluk kategorisi tasarım, üretim ve işçilik becerilerini öne çıkarırken, kaynakçılık kategorisi endüstriyel standartlarda kaynak uygulamalarına odaklanacak.

Elektrik tesisatı ve pano montörlüğü kategorisinde IEC normlarına uygun elektrik tesisatı ve pano montaj uygulamaları değerlendirilirken, elektrik kumanda panosu tasarımı ve uygulama kategorisinde motor kontrol sistemleri ve enerji verimliliği konularındaki beceriler yarışacak.

Akıllı fabrika sistemleri programlama kategorisinde ise PLC kontrollü üretim hatları, görüntü işleme sistemleri, robotik uygulamalar ve otonom taşıma teknolojileri kapsamında katılımcıların endüstriyel otomasyon yetkinlikleri test edilecek.

Geniş katılım imkanı sunuluyor

TEKNOFEST Mesleki Yetenek Yarışması, farklı eğitim seviyelerinden ve deneyim gruplarından katılımcılara kapılarını açıyor.

Lise seviyesinde Türkiye'de ve yurt dışında öğrenim gören meslek lisesi öğrencileri ile Türkiye'de öğrenim gören lise öğrencileri ve son 3 yıl içerisinde mezun olmuş gençler yarışmaya başvurabilecek.

Meslek lisesi dışındaki lise öğrencilerinin ise ilgili alanda çıraklık, kalfalık veya ustalık belgesine sahip olmaları gerekiyor.

Üniversite seviyesinde, Türkiye'de ve yurt dışında teknik bölümlerde eğitim gören öğrenciler yarışmada yer alabilecek.

Serbest seviyede ise herhangi bir mesleki diploma şartı aranmaksızın, ilgili alanda en az 1 yıl deneyimi bulunan veya kendi çabalarıyla teknik beceriler geliştirmiş, çıraklık, kalfalık ya da ustalık belgesine sahip bireyler yarışmaya katılabilecek.

Yarışmada dereceye giren katılımcılar, başarılarını önemli ödüllerle taçlandırma fırsatı elde edecek.

Lise seviyesinde birincilere 120 bin, ikincilere 100 bin ve üçüncülere 80 bin lira ödül verilecek. Üniversite ve serbest seviye kategorilerinde ise birinciler 150 bin, ikinciler 120 bin ve üçüncüler 100 bin lira ödülün sahibi olacak.

Mesleki eğitimden üretim gücüne uzanan yol

TEKNOFEST Mesleki Yetenek Yarışması, yalnızca bir yarışma organizasyonu olmanın ötesinde Türkiye'nin üretim ve teknoloji ekosistemine katkı sağlayacak insan kaynağının geliştirilmesine yönelik stratejik bir adım niteliği taşıyor.

Sanayinin ihtiyaç duyduğu nitelikli iş gücünün yetiştirilmesine katkı sunan yarışma, gençlerin mesleki becerilerini geliştirmelerine, sektör temsilcileriyle bir araya gelmelerine ve kariyer yolculuklarında önemli fırsatlar elde etmelerine olanak tanıyor.

Mesleki eğitim ile üretim dünyası arasındaki bağı güçlendiren TEKNOFEST Mesleki Yetenek Yarışması, Türkiye'nin geleceğini inşa edecek teknisyenleri, ustaları, operatörleri ve mühendis adaylarını aynı hedef etrafında buluşturarak, üretimde güçlü Türkiye vizyonuna katkı sunmaya hazırlanıyor.

Bu kapsamda GSM (2G) ve geniş bant internet (4,5G) altyapısının bulunmadığı yerleşim yerlerine söz konusu hizmetlerin götürülmesi amaçlanıyor.

Evrensel Hizmet Kanunu çerçevesinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) koordinasyonunda ve sorumluluğunda, evrensel hizmet altyapıları, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ve/veya BTK adına TÜRKSAT tarafından kuruluyor, kurduruluyor, entegre ediliyor ve işletiliyor.

147 sahada kurulum çalışmaları sürüyor

Kısım 1-2 Mobil Evrensel Projeleri kapsamında Türkiye genelinde mobil haberleşme hizmeti sunan 1916 sabit, 106 atlama olmak üzere toplam 2 bin 22 sahaya ilişkin bakım ve onarım hizmetleri yürütülüyor.

Gerçekleştirilen bakım ve onarım çalışmaları sonucu sahaların performans göstergelerinde iyileşme sağlanırken mobil evrensel şebeke günlük ortalama veri trafiği 228,71 terabayttan 252,23 terabayta yükselerek yüzde 10,3 artış gösterdi.

Kısım 3 Mobil Evrensel Projesi kapsamında 605 sabit yerleşim yerinde GSM (2G) ve 4,5G LTE-Advanced tabanlı mobil haberleşme sahalarının 605 sabit, 8 atlama kurulumları tamamlandı ve geçici kabul işlemleri gerçekleştirilerek bakım ve onarım süreçleri başlatıldı.

Sözleşme kapsamında yüzde 50 iş artışı yapılarak, 302 ilave sabit yerleşim yeri kurulum listesine dahil edildi. Bu kapsamda 72 saha kuruldu ve servise alındı. Kalan 147 sabit sahanın kurulum çalışmaları devam ediyor.

Ayrıca, ihtiyaç halinde kullanılmak üzere 274 römork tipi GSM (2G) ve 4,5G LTE-Advanced tabanlı mobil haberleşme altyapısının kurulması hedefleniyor. Bu kapsamda 253 römork saha kuruldu ve hizmete alındı, kalan 21 römork sahanın kurulum süreci sürüyor.

Bazı yerler 2025'te kapsama alanına dahil oldu

Geçen yıl Kısım 1 Projesi kapsamında 7, Kısım 2 Projesi kapsamında 1, Kısım 3 Projesi kapsamında 25 olmak üzere toplam 33 sektör ilavesi gerçekleştirildi ve 36 yerleşim yeri kapsama altına alındı. Kısım 3 Projesi ile 2025 sonu itibarıyla kurulum süreçleri tamamlanan toplam 930 saha (677 sabit, 253 römork) servise alındı ve bunlar aracılığıyla 966 yerleşim yeri mobil kapsama alanına dahil edildi.

Söz konusu yılda Kısım 1, 2 ve 3 Mobil Evrensel Projeleri kapsamında toplam 2 bin 846 mobil baz istasyonu (2 bin 593 sabit, 253 römork) kuruldu, 4 bin yerleşim yerinde 1 milyona yakın kişi kapsama altına alındı. 623 bin 607 yerleşik nüfusa da mobil ses ve geniş bant internet hizmeti sağlandı.

Zirve kapsamında konuşma yapan Selçuk Bayraktar, yaklaşık 30 yıl önce insanlığa bir teknoloji ütopyası satıldığını belirterek, "İnternetin sınırları kaldıracağı, bilginin serbest dolaşımının dünyayı eşitleyeceği ve sivil teknolojilerin küresel barışı getireceği söylendi. Oysa bugün görüyoruz ki bağımsızlığımızı tehdit eden en büyük unsur, sınırlarımıza yığılan konvansiyonel ordular değil. Tedarik zincirlerimize, veri merkezlerimize ve doğrudan cebimizdeki cihazlara sızan teknokapitalist küresel tahakkümdür." diye konuştu.

Bu tahakkümün geçmişin kaba diktatörlükleri gibi kuvvetle de gelmediğine işaret eden Bayraktar, milyarlarca insanı uyuşturucu gibi müptela kılan bir sistemin, gönüllü bir esaret olarak hayatımıza girdiğini söyledi.

Bayraktar, bugün herhangi bir sosyal medya veya video platformunun temel algoritmasının, insanı kıramayacağı bir döngünün, adeta eroine benzer bir dopamin girdabının müptelası haline getirdiğini belirterek, şunları kaydetti:

"Arka planda çalışan yapay zeka, nörolojik zaaflarımızı analiz ederek dopamin salgımızı tetikleyerek, bizi o ekranda 10 saniye daha fazla tutacak öfke, hedonizm ve korku temelli içerikleri optimize ediyor. Baktıkça ağına daha fazla çekiyor, içine çekildikçe daha fazla bakıyorsunuz. Bu bağımlılık sinsi bir şekilde insanı sağlığından, akli melekelerinden ve en önemlisi hürriyetinden koparıyor. İnsanın irade göstermesine, bir insan olarak asli fonksiyonlarını yerine getirebilmesine engel oluyor ve nihayetinde zayıf düşürüyor."

İnsan ile makine arasındaki çizginin giderek bulanıklaştığını anlatan Bayraktar, "Sadece makinelerin insanı taklit etmesinden bahsetmiyorum, insanların hızla makineleştiği karanlık bir çağa doğru yol alıyoruz. Ruhsuz bir rasyonalizmin, kendinden başka kimseye hayat ve hürriyet hakkı tanımayan materyalizmin tahakkümü altındayız. Makinelerin ve makine insanların istilasıyla karşı karşıyayız. Makine insanlar için, inanç, sevgi, merhamet ve hürriyet yoktur. Onlar için acı, hasret, keder de yoktur." ifadesini kullandı.

Bayraktar, makinenin acı çekmediğini, özlem duymadığını, "neden" diye sormadığını dile getirerek, "Makineler ve makine insanlar için sonsuz döngüler, programlı kısır görevler, manayı yitirmiş karanlık ve en nihayetindeyse kaçınılmaz yok oluş ve mutlak yıkım vardır. İnancımızın tarifiyle, insan yaratılmışların en şereflisidir, eşref-i mahlukattır. Bizim medeniyetimiz gönül medeniyetidir. Gönlü olmayan, merhameti ve sevgisi olmayan sentetik insanın elindeki teknoloji, ancak bir imha aracına dönüşür. Zira bizim gayemiz, insanın makineleştiği değil, teknolojinin insana hizmet ettiği adil bir dünya inşa etmektir." şeklinde konuştu.

"KÜRESEL DEVLER, İNSANLIĞIN TÜM VERİSİNİ HARMANLAYIP ORANTISIZ BİR GÜÇ ELDE EDİYORLAR"

Kuşatmanın sadece cihazlara değil, doğrudan insanın iradesi ve ruhuna yapıldığını vurgulayan Selçuk Bayraktar, bugün sivil teknoloji ürünlerinin neredeyse tümünün birer silaha dönüştürülmüş durumda olduğunu dile getirdi.

Bayraktar, bütün uzuvlarıyla örümcek ağına hapsolmuş bir insanı ve onu iliklerine kadar sömüren bir canavarı düşünmek gerektiğini aktararak, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bedelini ödeyerek aldığımız akıllı telefonlar, saatler, iletişim ağları adeta insanlığı bir örümcek ağına hapsetti. Oysa inancımızda örümcek ağı, insanı zulümden, kötülüklerden muhafaza eden ve hürriyeti koruyan adeta mucizevi bir perdedir. Bugünün "tekno-canavarları", tüm insanlığı attığı her bir adımdan, aldığı her bir nefese kadar takip eden bir ağ ördüler. Yakın zamanda bazı devletlerin terör eylemlerinde de gördük ki tedarik zincirine sızdırılan bombalarla cebimizdeki telefonlar, akıllı saatler, hatta kulaklıklar bile insanları katletmek için birer silaha dönüşebiliyor."

Yapay zeka teknolojisini hegemonik bir biçimde elinde tutmaya çalışan dev tekellerin, neredeyse insanlığın sahip olduğu tüm enerji kaynaklarını tüketecek devasa bir işlem gücü talep ettiklerine vurgu yapan Bayraktar, "Bu ihtirasları adeta firavunların sonsuz egolarını yüceltmek için yaptığı, o dev yapılar gibi salt kaba güçle inşa edilmiş piramitleri andırıyor. Bugün küresel devler, yüz binlerce işlemci ile insanlığın tüm verisini harmanlayıp orantısız bir güç elde ediyorlar." dedi.

Bayraktar, Türkiye gibi ülkelerin, dost ve kardeş ulusların, kısıtlı kaynaklarıyla bu dev tekellerle nasıl rekabet edeceğine ilişkin, "Bizim yapmamız gereken, İHA ve SİHA serüvenimizde yaptığımız gibi bugüne değil geleceğe odaklanıp, başkalarının belirlediği kuralları takip etmek yerine paradigma dönüşümü yaparak yepyeni bir kırılım yakalamaktır." değerlendirmesinde bulundu.

Temelinde bir istatistiksel tahmin mekanizması bulunan büyük dil modellerinde son dönemde kaydedilen ilerlemelerin, doğru yönlendirmeyle bu kırılımların mümkün olduğunu gösterdiğini belirten Bayraktar, şunları söyledi:

"Kaba işlem gücü yerine, insanın düşünsel yeteneğine benzer yöntemsel iyileşmeler, bu makineleri çok daha az işlem gücüyle daha ileri seviyede bir başarıma ulaştırdı. İnsanlık, yüzyıllar boyu evreni gözlemledi, veriyi tablolar halinde derledi, biriktirdi. Topladığı verideki rastlantısal görünümlü niceliklerden, niteliksel bağlar kurarak, bir anlamda aklını kullanıp, soyutlandırarak, ardındaki o basit ama sanatsal diyebileceğimiz doğanın kanunlarını keşfetti.

Yerçekimini, gezegenlerin hareketlerini, elektromanyetik denklemleri, kuantum kuramını, matematiğin kusursuz diliyle ifade etti. İnsanoğlu bunu yaparken, devasa makinelerin bugün yaptığı gibi neredeyse sonsuz boyuta sahip bir uzayda, sonsuz deneme ve yanılma yaparak, adeta bu geniş uzayın her bir noktasını teker teker test ederek bu kanunları bulmadı. Enerji kapasitesi 20 watt’ı dahi geçmeyen beyniyle kainatın en derin şifrelerini kırdı."

"VERİLERİN TEKELLEŞMESİ, ZİHİNLERİN VE İRADENİN TEK BİR MERKEZDEN ESİR EDİLMESİDİR"

Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Bayraktar, "Harezmi de İbni Sina da Newton da Maxwell de hocamız Ordinaryüs Prof. Dr. Cahit Arf da hepimizin sahip olduğu o aynı mucizevi insan beynine sahipti, terawattlarca enerji tüketen ruhsuz bir veri merkezine değil. İşte bu yüzden, yapay zekayla alakalı ilerleme modelimiz sadece donanım tekellerinin güdümündeki istatistiksel yığınlara dayanmamalıdır. İnsanlığın bilimsel birikiminin üzerine inşa edilmiş, fiziksel alemi de içeren, dilin yapısı ve düşünsel yeteneklerin yapı taşlarını merkeze alan melez bir yaklaşım olmalıdır." diye konuştu.

İstatistiksel yapay zeka makinesine ilave edecekleri insanın düşünme mekanizmasını taklit eden her bir yeteneğin, insanları dev işlemci yığınlarına mahkum olmaktan kurtaracağını anlatan Bayraktar, bunun çok daha düşük işlem gücüyle, daha karmaşık ve çetin problemleri çözmenin anahtarı olacağını söyledi.

Bayraktar, kendimize ait, açık kaynaklı, şeffaf, denetlenebilir yazılım, donanım ve teknoloji ekosistemini kurmak gerektiğini belirterek, "Mümkünse ekosistemin her bir unsurunu bağımsızca geliştirebilme ve üretebilme kabiliyetine sahip olmalıyız. Kısa vadede bu mümkün olmayabilir. Mümkün olmadığı durumlarda, iş birliklerine veyahut doğrudan dışarıdan temin yoluna başvurabiliriz. Dışarıdan aldığımız sistemlerin tümüne de özellikle kritik altyapı yazılımları ve donanımları söz konusu olduğunda, açık kaynaklı yazılım modelini şart koşmalıyız." dedi.

Açık kaynağın, verilerin mahremiyeti, güvenliği ve dijital egemenliğin vazgeçilmez unsuru olduğuna işaret eden Bayraktar, şunları kaydetti:

"Verilerin tekelleşmesi, zihinlerin ve iradenin tek bir merkezden esir edilmesidir. Buna asla rıza gösteremeyiz. Yegane gayesi kar maksimizasyonu olan küresel tekellerin, tüm insanlığın hayatını kendi veri merkezlerinde toplaması, ulusların ve toplumların egemenliğine vurulmuş sinsi bir darbedir. Bu kuşatmanın yarın karşımıza ne olarak çıkacağını görmek için kahin olmaya gerek yoktur. Bu, modern dünyanın gönüllü kölelik fermanıdır. İşte bu yüzden, verilerimizi küresel dev tekellerin sunucularına teslim etmek yerine, dağıtık öğrenme ve işleme mimarilerini hayata geçirmeliyiz."

Bayraktar, "Veri, kendi kurumlarımızda ve kendi sınırlarımız içinde kalırken, algoritmalarımız bu dağıtık ağlarda mahremiyeti koruyarak öğrenecek ve bizi bu sömürü düzeninden kurtaracaktır. Kısıtlı kaynaklarımızı statükoyu koruyan hantal sistemlere değil, geleceğin alanlarını şekillendirecek teknolojilere yatırmak durumundayız." dedi.

"İNSANİ BİR 'TEKNOLOJİK DAYANIŞMA İTTİFAKI' KURMALIYIZ"

Yapay zekadan ileri çip teknolojilerine, kuantum bilgi işlemden robotik otomasyona kadar dağıtık işlem ve veri merkezi modellerini geliştirmek gerektiğini vurgulayan Selçuk Bayraktar, böylelikle devasa, merkezcil bulut yapılarına ihtiyacın azalacağını ve bağımsızlığımızın teminat altına alınacağını söyledi.

Bayraktar, "Geliştirdiğimiz yüksek teknolojiyi dost, kardeş ve mazlum halklarla paylaşarak insani bir 'Teknolojik Dayanışma İttifakı' kurmalıyız. Tekellerin dev veri merkezlerine mahkum olmadan, gücümüzü birleştirmek zorundayız. Gücümüzü birleştirirsek, bu tekellerin oluşturduğu örümcek ağını yırtıp atabiliriz. Bu birleşme sadece kağıt üzerinde bir ittifak değil, derin bir zihniyet devrimi olmalıdır. Bizler için bu devrim, Milli Teknoloji Hamlesi ile hayat gailesine dönüştü. Bu davanın, bu hedefin asıl taşıyıcısı, makinenin hızı değil insanın şuurudur. Yarının dünyasını hür bir iradeyle kuracak olan genç kardeşlerimizdir. " ifadelerini kullandı.

Yıllar evvel TEKNOFEST’lerde bu toprakların bağrına bıraktıkları tohumların, mazisi ve istikameti belli ulu çınarlar gibi göğe yükseldiğini anlatan Bayraktar, "TEKNOFEST kuşağı, zihinlerine vurulmak istenen prangaları parçalamış, küresel tahakkümün ördüğü ağları saçak saçak darmadağın eden bir hürriyet kuşağıdır." diye konuştu.

Bayraktar, savunma alanında dünyanın en büyük İHA şirketi olan Baykar’da da geliştirdikleri yeni nesil yapay zeka sistemlerinin, kuş sürüleri gibi birbiriyle haberleşen otonom sürülerinin ve dünya harp doktrinini yeniden yazan çalışmalarının, TEKNOFEST kuşağının imzasını taşıdığını belirterek, "Dost, kardeş ve mazlum coğrafyalarla el ele vererek yapay zekayı iyilik temelinde geliştirmeye devam edersek, eğitimde, sağlıkta çığır açıcı yeniliklere ulaşabiliriz." değerlendirmesinde bulundu.

Protein sentezi ve akıllı ilaç keşfi gibi kombinatorik problemleri çözmede mahir olan yapay zeka ve ileri işlem gücüyle, insanlığı pençesine almış kanser gibi hastalıklara çare bulmada büyük faydalar sağlanabileceğini vurgulayan Bayraktar, robotik cerrahiden hekimlik hizmetlerine kadar sağlığın her alanında çok daha maliyet etkin bir şekilde geliştirilen çözümleri ihtiyaç duyan herkese ulaştırabileceklerini söyledi.

Bayraktar, insanların öğrenme yetilerine göre özelleşmiş yapay zeka destekli içerikleri ve eğitim asistanlarını yeryüzünün her köşesine ulaştırarak fırsat eşitliğinin sağlanabileceğini belirterek, şu ifadeleri kullandı:

"Bu sayede, gelişmiş ülkelerde dahi tıkanmış olan sosyal mobilizasyonu canlandırabiliriz. Gelir adaletsizliğini azaltarak insanlığın sosyal refahını artırabiliriz. Tüm bu coğrafyayı kapsayan ortak pazara sahip girişim ekosistemi bunu mümkün kılacak en önemli unsur olacaktır. TEKNOFEST kuşağı tüm bu alanlarda çekirdekten yetişerek geleceğin girişimlerini kurdu. Hatta kendi sosyal ağlarını inşa etmeye başladı."

"KADİM MEDENİYETİMİZDE BİLİM, BİLGİ VE HAKİKAT MUHAKKAK İNSAN İÇİNDİR"

Küresel dijital tahakkümü yıkmak ve yüz yüze bakar gibi bir sosyal medya deneyiminin mümkün olacağını göstermek adına NSosyal’in geliştirildiğini belirten Selçuk Bayraktar, "NSosyal ile zararlı içeriklere müptela etmeden, tahkir ve linç etmeden, kutuplaştırmadan, yüz yüze bakar gibi bir sosyal ağın mümkün olduğunu tüm dünyaya gösterdi. Ulusların dijital egemenliğini teminat altına almak adına bunu da tüm dost ve kardeş coğrafyalarla paylaşmak üzere geliştirdi." dedi.

Bayraktar, özelleşmiş alanlarda kullanmak üzere Türkçe kaynaklarla ve kültürel değerlerimizle eğitilmiş T3AI dil modelini hayata geçirildiğine işaret ederek, "Bu modelin büyük, orta ve küçük parametreli versiyonları ve teknolojisi kamu yararı adına kurumlarla paylaşıldı." ifadesini kullandı.

Makineler ve makine insanların dünyasında kaynağı belli olmayan köksüz sentetik hakikatin geçer akçe olabileceğine vurgu yapan Bayraktar, "Kadim medeniyetimizde ise bilim, bilgi ve hakikat muhakkak insan içindir. TEKNOFEST kuşağı yüzyıllardır bilimsel metodolojide olduğu gibi doğru ve güvenilir bilgiyi insanlığa ulaştırabilmek adına, kaynağı, kökü ve müellifi belli olan açık kaynaklı KÜRE Dijital Ansiklopedi’yi de geliştirdi." şeklinde konuştu.

Bayraktar, bugün birilerinin, makinelerin insan soyunun bir sonraki halkası olacağını, hatta doğrudan insanın yerine geçeceğini öne sürdüğüne dikkati çekerek, şunları söyledi:

"Sürekli surette insanın kendi yarattığı algoritmaların altında ezilmeye mahkum olduğunu telkin ediyorlar. Bu tehlikeli gidişatın temelinde, teknolojinin hızından ziyade insanın o en eski ve en trajik yanılgısı yatıyor, insanın kendini tanrılaştırma çabası. Bugün insanoğlu, aslında asla sahip olmadığı mutlak bir gücü kendi nefsine vehmediyor. Oysa insan en gelişmiş laboratuvarlarında, en dahi zihinleriyle bile tek bir atomu yoktan var edemediği gibi, var olan tek bir atomu bile bütünüyle yok etmeyi de başaramıyor.

Bu mutlak acziyetine rağmen, kendi elleriyle ürettiği algoritmalar üzerinden yeryüzünde bir nevi yaratıcılık kibri kuşanmaya kalkışıyor. Oysa milyar yıllık alemde, Nemrud'undan Firavun'una kadar, dünyaya gelip de zamanın genişliği içinde an bile sayılmayacak ömrünü tamamlayıp toprağa karışmayan tek bir canlı dahi yok."

"MİLLİ TEKNOLOJİ HAMLESİ, KÜRESEL TEK TİPLEŞMEYE KARŞI FELSEFİ BİR DURUŞ, ASİL BİR UYANIŞTIR"

Hatırlanması gereken ezeli ve ebedi bir hakikatin olduğunu belirten Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Bayraktar, "Bizler insanız. Soğuk bir montaj hattında doğmadık. Varoluşumuz Alemin Mimarı’nın üflediği muazzam ruhtan geldi. Yaratıcının insana biçtiği, makinelere asla bırakılamayacak yüce bir misyonumuz da var. Dünyayı adaletle imar etmek, eşref-i mahlûkat olarak hür iradeyle Hakk’ı, hakikati ayağa kaldırmak. Bugün adeta kutlu bir nesne gibi kutsanan yapay zeka, hafızası olan ama hatırası olmayan, rakamların ruhsuz labirentine sıkışmış bir istatistik yankısından ibarettir. Tam da bu nedenle, Milli Teknoloji Hamlesi bizim için sadece teknik bir rekabet alanı değildir." değerlendirmesinde bulundu.

Bayraktar, Milli Teknoloji Hamlesi'nin insanı nesneleştiren, ruhu mekanik kalıplarla kuşatan, küresel bir tek tipleşmeye karşı felsefi bir duruş, asil bir uyanış olduğunu vurgulayarak, sözlerini şöyle tamamladı:

"Hepimiz çok iyi biliyoruz ki geleceğin haritası karanlık ellerin çizdiği rotalarla belirlenemez. İstikbalin asıl anahtarı Alemin Mimarı’nın ruhumuza üflediği özgür iradede ve omuz omuza verip bir olabilmenin muazzam sırrında saklıdır. Bugün, Ulusal Yapay Zeka Vizyonu'muzun paylaşıldığı Türkiye Yapay Zeka Zirvesi, teknolojiyi bir tahakküm aracı olmanın ötesinde insanı ve şuuru yücelten bir imkan olarak gördüğümüzün en somut nişanesidir. Bu vizyonu ortaya koyan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığımıza, ekosistemimizin tüm öncülerine, araştırmacılarımıza ve dünyayı yıkıldığı yerden yeniden inşa edecek TEKNOFEST kuşağına en kalbi şükranlarımı sunuyorum. Yolumuz açık, geleceğimiz hür olsun."

Siber ortamda işlenen suçlarla ilgili araştırmalarda bulunan merkez, suç işleyen kişilerin kimlik bilgilerini tespit ederek, suçun aydınlatılabilmesi için bilişim sistemlerinde arama, dijital kopya alma, inceleme, veri kurtarma ve raporlama işlemlerini gerçekleştiriyor.

7/24 siber devriye gerçekleştiriliyor

JGK Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanı Albay Volkan Güner Güngör, siber suçun, yasa dışı örgütsel suçları mümkün kılmak için, örgütsel ağlar veya genel ağ bilgi sistemleri aracılığıyla bilgisayarların, elektronik cihazların kullanılmasına olanak tanıdığını ifade etti.

Siber suçlarla mücadele birimlerinin 81 ilde adli makamların koordinesinde çalışmalarını sürdürdüğünü belirten Güngör, "Sosyal medya ve internet üzerinden işlenen suç ve suçlu tespitine yönelik 24 saat esasına göre siber devriye faaliyetleri icra edilmektedir." dedi.

Güngör, dolandırıcılık olayının meydana gelmesi halinde siber dedektiflerin, internetteki dijital izleri inceleyip analiz ederek, raporlamakta ve soruşturmalara katkı sağladığını, uluslararası işbirliklerin sayesinde kurum ve kuruluşlardan talepte bulunularak şüphelilerin tespiti yapıldığını aktardı.

Siber olaylara müdahalenin, hızlı bildirim, teknik ve mali analiz, kurumlar arası koordinasyon ve önleyici tedbirlerle bütüncül bir süreç olduğunu dile getiren Güngör, şunları kaydetti:

"Siber suç olaylarına baktığımızda, pandeminin de etkisiyle 2023 yılına kadar bir artış eğilimi gösterdiğini, ancak bu tarihten sonra az da olsa düşüşe geçtiğini görmekteyiz. Bu durumun, siber tehditlere yönelik bilinç düzeyinin artması ve etkin sonuçlar veren operasyonların katkısıyla gerçekleştiğini değerlendiriyoruz. Dolandırıcılık olaylarında şüpheliler çeşitli yöntemlerle karşımıza çıkmakta. Bireylerin zaaflarını hedef alarak onları manipüle etme ve istenilen bilgiyi elde etme ya da bir eylemi yaptırma yöntemi olarak tanımlanan sosyal mühendislik yönteminde, mağdurların psikolojik manipülasyonla kandırılarak kişisel veya finansal verilerini kendi rızaları ile karşı tarafa vermeleri sağlanıyor."

"Çocuklarımızın güvenliğinde en kritik savunma hattı ebeveynler"

Albay Güngör, en çok kullanılan dolandırıcılık yönteminin, sosyal mühendisliğin bir türevi olarak oltalama (phishing) ile yapıldığını belirterek,"Şu an gündemimizde TOKİ konutları dağıtımı var. Vatandaşlarımızın bu konudaki sahte girişimlere karşı tedbirli olmaları, süreci resmi kaynaklardan takip etmesi önem arz etmektedir. Bununla birlikte Kurban Bayramı yaklaşıyor, vatandaşlarımızın kurban alım-satımlarında güven vermeyen ortamlardan uzak durması, bilinen ve resmi olarak kabul gören ortamları tercih etmeleri gerekmektedir." uyarısını yaptı.

Siber tehditlere karşı "kişisel güveliğin" önemine dikkati çeken Güngör, siber saldırıların genellikle "şifre çalma" üzerinden yapıldığını, bu yüzden vatandaşların şifrelerinde büyük, küçük harf ile özel karakterlere yer vermesi ve iki faktörlü kimlik doğrulamasını kullanması gerektiğini vurguladı.

Çocukların ve gençlerin, çevrimiçi oyunlar vasıtasıyla farkında olmadan zararlı kişilerle temas kurduklarını, manipülasyona açık profile sahip olanların ise suç oluşum gruplarına dahil edilerek, suça ortak edilebildiklerini belirten Güngör, şunları kaydetti:

"Bizler bu kapsamda, sosyal medya ve internet üzerinden işlenen suç ve suçlu tespitine yönelik 7 gün 24 saat esasına göre siber devriye faaliyetleri icra etmekteyiz. Çevrimiçi çocuk istismarı konusunda 'Çocuk Koruma Programı' ile soruşturmalara yönelik raporlar üretilmekte, bu program sayesinde bu tür içerikleri indiren, paylaşanlar tespit edilebilmekte ve etkili operasyonlar icra edilmektedir. Siber devriyeler olarak geniş çaplı taramalar yapmaktayız, ancak bizim için karanlıkta kalan bireysel uç noktalarda, yani çocuğun cihazında, odasında kalkan olma görevi ebeveynlere düşmektedir. Çocuklarımızın güvenliğinde en kritik savunma hattı ebeveynlerimizdir."

Jandarma Genel Komutanlığı Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığının "Oyuna gelmeyelim, tuzağa düşmeyelim, dijital dünyanın esiri olmayalım." kamu spotunu anımsatan Güngör, vatandaşları siber suçlara karşı dikkatli ve bilinçli olmaya çağırd

Yıllar önce Avustralya Müzesi'ne bağışlanan ve bilim insanları tarafından detaylıca incelenen fosilin, günümüzden yaklaşık 240 Triyas dönemine ait, nesli tükenmiş bir amfibi türü olduğu açıklandı.

"Arenaerpeton supinatus" adı verilen canlı, dev bir tarih öncesi semendere benzemekle birlikte, çok daha yapılı gövdesi ve avlanmak için kullandığı damaklarındaki vahşi diş yapısıyla dikkat çekiyor.

Paleontologlar, kum taşı gibi organizmaların hızla çürüdüğü hareketli ve bol oksijenli ortamlarda bu denli eksiksiz bir iskeletin korunmasının mucizevi olduğunu vurguluyor.

Canlının, kafası ve gövdesi birbirine bağlı şekilde, hatta deri ve yumuşak doku izleriyle birlikte günümüze ulaşması, son 30 yılda bölgede bulunan en önemli fosil keşiflerinden biri olarak kabul ediliyor.

Uzmanlar, yaklaşık 1,2 metre uzunluğundaki bu yırtıcının, iki büyük kitlesel yok oluştan sağ çıkmayı başaran antik bir canlı grubunun evrimsel sırlarını çözmede kilit bir rol oynayacağını belirtiyor.

Bu gelişme, özellikle görme, duyma veya hareket yetisini geri kazandırmayı hedefleyen nöroprotez cihazların ve beyin-makine arayüzlerinin geliştirilmesinde kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.

Silikon tabanlı sistemlerden biyolojik modellere

Günümüz bilgisayar işlemcileri, milyarlarca özdeş transistörün sabit ve sert bir silikon tabaka üzerine dizilmesiyle çalışırken; insan beyni, sürekli değişen ve yeni bağlantılar kuran yumuşak, üç boyutlu ağlardan oluşuyor.

Araştırmacılar, dijital bilgisayarlardan çok daha düşük enerjiyle çok daha karmaşık işlemleri yapabilen beyni örnek alarak, geleneksel donanımların enerji tüketim sorununa çözüm aramayı hedefliyor.

Yeni nesil malzemeler ve üretim teknolojisi

Yapay nöronların üretiminde, yarı iletken özelliğe sahip molibden disülfür ve iletken grafen içeren özel elektronik mürekkepler kullanıldı.

Havalandırmalı püskürtme (aerosol jet) yöntemiyle esnek polimer yüzeylere basılan bu malzemeler, nöronların ateşleme davranışını taklit edebilen karmaşık sinyal kalıpları üretebiliyor.

Geleneksel silikon sistemlerin yapay zekanın artan veri işleme ihtiyaçlarını karşılarken devasa enerji tüketmesi, bilim insanlarını biyolojik sistemleri taklit eden donanımlar aramaya yöneltti.

Daha önceki yapay nöron denemeleri ya çok yavaş ya da biyolojik sistemlerle uyumsuz derecede hızlı sinyaller ürettiği için gerçek dokuyla iletişim kurmakta yetersiz kalmıştı.

Northwestern ekibi, iletken bir filaman oluşturmak için polimerin kısmi parçalanma özelliğini kullanarak, gerçek nöronların "patlama" veya "sürekli ateşleme" gibi karmaşık tepkilerini taklit etmeyi başardı. Yapılan deneylerde, bu yapay sinyallerin canlı beyin devrelerini doğal bir sinyal gibi tetikleyebildiği kanıtlandı.

Bu teknolojinin, yapay zekanın enerji ve su tüketimini azaltacak yeni nesil donanımların temelini oluşturması bekleniyor.

Ayrıca, sinir sistemine daha doğal bir şekilde entegre olabilen implantlar sayesinde felç veya duyusal kayıpların tedavisinde daha etkili çözümlerin geliştirilmesi öngörülüyor.

Okul dışı zamanlarında bir araya gelen öğrenciler, yaklaşık 3 ay süren çalışma sonunda "ŞAHUBERR.MG1" adını verdikleri insansız kara aracının prototipini geliştirdi.

Öğrencilerin konteyner sacı, bisiklet zinciri, araba aküsünün yanı sıra oyuncak araba parçaları kullanarak tasarladığı araç, komut sistemiyle hareket ediyor, bulunduğu yerden anlık görüntü aktarımı sağlıyor.

Üzerinde mayın tarama ve imha sistemi de bulunan insansız kara aracıyla Hataybot Robot Yarışması'nda ilk 5'e girmeye hak kazanan öğrenciler, katılacakları TEKNOFEST 2026'da da başarılı olmak istiyor.

Öğrenciler projelerini geliştirmek için çalışıyor

Öğrencilerden Mehmet Ali Gençer, projeyi operasyonlarda görev alan asker ve polislere destek olmak için yaptıklarını söyledi.

Prototipini tasarladıkları insansız kara aracı sayesinde arazideki mayınların risk alınmadan temizlenebileceğini belirten Gençer, araca geçici olarak ekledikleri ateşleme sistemini kalıcı hale getirmek için çalışmalarının sürdüğünü ifade etti.

Öğrencilerden Muhammet Mustafa Şanverdi de amaçlarının operasyon bölgelerindeki mayınların tespitini yaparak, imha etmek olduğunu dile getirdi.

Tankın üretiminde geri dönüşüm malzemeleri kullandıklarını anlatan Şanverdi, şöyle konuştu:

"Deprem bölgesinde olduğumuz için konteyner saclarını kullanarak tankın dış kaportasını yaptık. Bisiklet dişlileri ve zincirini kullandık, akülü araba aküsü kullanarak motor gücünü sağladık. Eski oyuncaklarımızın lazerlerini kullanarak da lazerli tespit etme yeri yaptık."

Şanverdi, ateşleme sistemini geliştirerek, kamera sistemini de daha iyi hale getirmeye çalıştıkları araçlarıyla katılacakları TEKNOFEST 2026'dan dereceyle dönmek istediklerini belirtti.

Kimya öğretmeni Döne Şahin ise alanı olmamasına rağmen öğrencilerine destek olmaya çalıştığını ifade etti.

Öğrencilerinin tasarlama sürecindeki heyecanlarına ortak olduğunu anlatan Şahin, şunları kaydetti:

"Öğrencilerime okulu aksatmadıkları sürece destek olmak istedim. Önceliğimiz her zaman okul ve dersleri oldu. Birbirlerinin evinde kalarak, hepsi bir arada, bazen gecenin geç saatlerine kadar çalışarak cihazı tamamladılar, el ele verdiler başardılar. Bu çocukların donanım ve yazılım dersleri yok, meslek lisesi öğrencisi değiller, Anadolu lisesi öğrencilerinden böyle bir proje çıkması çok güzel bir şey."

MARKALAR KORUNUYOR, YÖNETİM MERKEZİLEŞİYOR

Gerçekleşen yapısal dönüşümle birlikte Realme ve OnePlus markaları bağımsız kimliklerini koruyacak. Ancak ürün stratejisi, pazarlama ve planlama süreçleri artık doğrudan Oppo yönetiminde yürütülecek.

TÜRKİYE’DEKİ KULLANICILAR İÇİN BELİRSİZLİK

Türkiye’de Oppo, Realme ve OnePlus’ın geniş bir kullanıcı tabanına sahip olması nedeniyle, yeni yapılanmanın servis ve garanti süreçlerine nasıl yansıyacağı henüz netleşmedi. Şirketten bu konuda açıklama bekleniyor.

ORTAK ALTYAPI, BENZER TEKNOLOJİLER

Yeni dönemde ortak altyapı kullanımıyla cihazlar arasında teknik benzerliklerin artması bekleniyor. Buna rağmen markalar hedef kitlelerine göre konumlanmayı sürdürecek.

SEGMENTLER AYRILIYOR

OnePlus üst segmentte performans odaklı çizgisini korurken, Realme fiyat-performans ürünleriyle genç kullanıcıları hedeflemeye devam edecek. Oppo ise grubun ana ve yenilikçi markası olarak konumunu sürdürecek.

Dünya Sağlık Örgütüne göre, Doğu Akdeniz ve diğer bölgelerde kum ve toz fırtınalarının sıklığı, süresi ve yoğunluğunda artış yaşanıyor. İklim değişikliği çölleşmeye yol açarak kum ve toz fırtınalarının sıklığı ve yayılımını artırıyor. Kum ve toz fırtınaları partikül madde konsantrasyonlarını artırarak hava kirliliğine de doğrudan katkıda bulunuyor.

Öte yandan, küresel olarak 330 milyon insanın her gün rüzgarla taşınan ve bazen kaynağından binlerce kilometre uzağa gidebilen partiküllere maruz kaldığı tahmin ediliyor.

Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş, dünya genelinde görülen kum ve toz fırtınalarının iklim değişikliğiyle bağlantısını anlattı.

Kuvvetli rüzgarın genellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde atmosfere kaldırdığı ve kilometrelerce uzağa taşıdığı çökel malzemeye kum ve toz adı verildiğini anımsatan Türkeş, kum ve toz fırtınalarının iklimi, havayı, atmosferi, ekosistemleri, insan sağlığını, tarımı, ulaşımı ve güneş enerjisi sistemini olumsuz etkilediğini söyledi.

Türkeş, yıl boyunca kurak koşullarının egemen olduğu coğrafyalarda toz taşınımı görüldüğüne işaret ederek, "Kurak ve yarı kurak bölgeler özellikle çöller, çöllerin çevresindeki kurak ve yarı kurak bölgeler en önemli kum ve toz kaynaklarıdır. Afrika, Sahra ve Sahra Altı Afrika'nın bir bölümü, Sahel, Gobi Çölü, Orta Doğu ve özellikle Orta Doğu'daki bazı çöller ile Arap çölleri en önemli kum ve toz fırtınalarının oluştuğu ve toz kaynağı olan bölgelerdir." dedi.

İklim değişikliği etkisiyle özellikle bazı bölgelerdeki uzun süreli kuraklıkların kum ve toz fırtınalarının sıklığı, süresi ve şiddetini artırdığına dikkati çeken Türkeş, iklim değişikliğinin var olan kurak ve yarı kurak bölgeler dışında giderek daha sıcak ve kurak koşullarla kuraklaşma eğilimindeki bölgelerde yeni kum ve toz fırtınalarına oluşum alanları yarattığını kaydetti. Türkeş, bu fırtınaların doğrudan iklimi, atmosferi, havayı ve özellikle bulut ile yağış oluşumunu etkilediğini aktardı.

"Küresel toz salımlarının yaklaşık yüzde 25'i insan kaynaklı"

Türkeş, kum ve toz fırtınalarının doğrudan ve dolaylı olarak yaklaşık 3,8 milyar insanı etkilediğini belirterek, şöyle devam etti:

"Atmosfere verilen küresel toz salımlarının yaklaşık yüzde 25'i insan kaynaklı. Bugünkü iklim, basınç, rüzgar sistemleri açısından küresel ölçekte, küresel toz bütçesinin yüzde 80'inden fazlası Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Arap çöllerinden kaynaklanıyor. Bu, Türkiye'yi çok ilgilendiren bir şey. İklim değişikliğiyle Ekvator'dan başlayarak büyük ölçekli basınç rüzgar sistemleri, yıl içindeki mevsimlik döngüsünün dışında kuzeye doğru hareket etme eğiliminde. Özellikle subtropikal yüksek basınçlar ve onun oluşumuna doğrudan katkı sağlayan Hadley döngüsü adını verdiğimiz geniş ölçekli döngü kuzeye kaydığında kum ve toz fırtınaları üretebilecek hem kurak ve yarı kurak bölgeler hem de bu bölgelerden toz taşıyabilecek sistemler Akdeniz'i, Güney Avrupa'yı, Orta Doğu'yu dolayısıyla Türkiye'yi daha fazla etkileyebilecek. Gözlemler, Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Güneybatı Asya'daki pek çok bölgede kum ve toz fırtınalarının sıklığı ve zaman zaman şiddetinde artış olduğunu gösteriyor."

Kum ve toz fırtınalarının yağış ve su kaynaklarını da etkilediğinin altını çizen Türkeş, bu fırtınaların belirli dönemlerde sebze ve meyve üretimini, çiçeklenme ve tozlanma dönemlerini etkileyerek rekoltede düşüşe yol açabileceği uyarısında bulundu.

"Toprak nemini artıracak yağmur suyu hasadı gibi uygulamaların yapılması gerekiyor"

Türkeş, kum ve toz fırtınalarının önlenmesine yönelik alınabilecek önlemleri şöyle sıraladı:

"İlk olarak iklim değişikliği mücadelesinin güçlenmesi gerekiyor. İklim değişikliği mücadelesi kurak ve yarı kurak bölgelerin çevresindeki yarı nemli alanlarda sıklığı, süresi, şiddeti artan sıcak hava dalgaları ve artan kuraklık etkileri, değişen fırtına, rüzgar ve yağış rejimleri dikkate alınarak sürdürülmek zorunda. Mutlak çöller, tam kurak alanlar, kurak ve yarı kurak bölgelerde bugün dünyanın pek çok ülkesinde olduğu gibi çok etkili bir yeşil kuşak var. Çin Halk Cumhuriyeti kurak ve çöl alanlarının çevresinde çok uzun soluklu ağaçlandırma, bitkilendirme çalışmaları yapıyor. Toprak nemini artırabilmek ve topraktaki ince materyali, kum ve toz fırtınalarına kaynak oluşturabilecek, ince çökeltileri tutabilmek için toprak nemini artıracak yağmur suyu hasadı gibi uygulamaların da mutlaka yapılması gerekiyor."

Öte yandan, Türkeş, Dünya Meteoroloji Örgütünün günlük toz üretimine ilişkin öngörülerine bakıldığında, 23 Nisan'da Akdeniz kıyılarında ve Güneydoğu Anadolu'nun Türkiye-Suriye sınırına yakın olan bölgelerinde günlük ortalama yüzey toz konsantrasyonunun orta seviyeden hassas düzeye ulaşabileceğini sözlerine ekledi.

Kum ve toz fırtınaları insan sağlığını tehdit ediyor

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Muzaffer Onur Turan da, kum ve toz fırtınalarının ciddi bir halk sağlığı sorunu haline geldiğini söyledi.

Kum ve toz fırtınalarıyla sanayi atıkları, tarım ilaçları, polenler, bakteriler ve mantar sporlarının da taşındığını anımsatan Turan, "Toz bulutu içindeki PM10 partikülleri, üst solunum yolunda tutulurken, 2,5 mikrometreden küçük olanlar doğrudan akciğerlerin en derin noktalarına yani alveollere kadar ulaşır. Buradan kana karışarak sistemik bir etkilemeye neden olabilir. Havada çöl tozlarının bulunduğu günlerde solunum, kalp ve damar hastalıkları ile hastane başvurularının, hastalık ve ölümlerin arttığı çeşitli çalışmalarla gösterilmiştir." diye konuştu.

Çöl ve kum fırtınalarının sağlık üzerindeki etkisinin maruziyet süresi ve yoğunluğa bağlı olarak değiştiğine değinen Turan, bu fırtınaların zatürre, kalp krizi veya inme, gözlerde şiddetli yanma, burun kanamaları, boğazda kuruma ve menenjit gibi sağlık sorunlarına yol açabileceğini anlattı.

Turan, çöl ve kum fırtınalarının mevcut astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) vakalarında ani atak ve krizleri tetiklediğini belirterek, bu günlerde astım ve KOAH ile ilişkili acil başvurularının ve astım ölümlerinin arttığının çalışmalarda yer aldığını hatırlattı.

"Uzun süre toza maruz kalanlarda kronik solunum ve kalp hastalıkları görülebilir"

Çöl tozlarının bebekler, çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı bulunan kişiler için büyük risk taşıdığının altını çizen Turan, şunları söyledi:

"Uzun süre toza maruz kalanlarda kronik solunum ve kalp hastalıkları görülebilir. Özellikle kronik akciğer ve kalp hastalığı olanlar önemli risk oluşturmakta, akciğer rezervleri düşük olduğu için en ufak bir irritasyon dahi ciddi bir krize yol açabilir. Çocuklar, akciğer gelişimleri devam ettiği ve vücut ağırlıklarına oranla daha hızlı nefes aldıkları için daha fazla toz solurlar. Yaşlılar, bağışıklık sistemi ve organ rezervlerinin azalması nedeniyle komplikasyonlara daha açıktırlar. İnşaat, tarım veya ulaşım sektöründe olup gün boyu açık havada bulunanlar doğrudan bu tozlara maruz kalırlar."

Turan, toz fırtınası uyarılarının yapıldığı saatlerde dışarıya çıkılmaması, pencerelerin kapalı tutulması, N95 veya FFP2 tipi filtreli maskeler kullanılması gerektiğine dikkati çekerek, bol su tüketiminin solunum yollarındaki mukozanın nemli kalmasına yardımcı olduğunu sözlerine ekledi.

Ancak bu bulgu, Mars tarihine dair önemli ipuçlarının yüzeyde üç milyar yıldan fazla süredir korunduğunu kanıtlıyor.

Curiosity, 2012 yılında Gale krateri olarak bilinen eski bir göl yatağına iniş yapmış ve o tarihten bu yana olası yaşam izlerini araştırmaya başlamıştı.

Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışmanın başyazarı astrobiyolog Amy Williams, bu deneyi başka bir dünyada ilk kez gerçekleştirdiklerini ve ellerinde hata yapma lüksü olmayan kısıtlı bir imkan bulunduğunu ifade etti.

Mars kayalarında korunmuş organik çeşitlilik

2020 yılında gerçekleştirilen deneyde, Mars’ta daha önce hiç onaylanmamış olanlar da dahil olmak üzere 20’den fazla organik molekül tespit edildi.

Bunlar arasında göktaşlarında ve asteroitlerde de rastlanan "benzotiyofen" adlı molekül dikkat çekiyor. Williams, Dünya'ya da yağan bu maddelerin muhtemelen bildiğimiz yaşamın yapı taşlarını sağladığını belirtti.

Ayrıca, tespit edilen azot içeren bir diğer molekülün, DNA'nın oluşumu için gerekli olan öncül maddelerden biri olduğu kaydedildi.

Bu keşifler, milyarlarca yıl önce Mars yüzeyinin devasa göller ve nehirlerle kaplı olduğu döneme ait kimyasal izlerin günümüze ulaştığını gösteriyor. Uzmanlar, Mars kayalarında milyarlarca yıldır korunan bu "prebiyotik kimya" örneklerinin, yaşamın temel taşlarını temsil ettiğini söylüyor.

Gelecek görevler için yeni bir dönem

Bu bulgular Mars'ta mikrobiyal düzeyde de olsa bir yaşamın varlığını tek başına kanıtlayamıyor. Bilim insanları, Mars'tan getirilecek kaya örneklerinin Dünya'daki laboratuvarlarda incelenmesinin bu tür iddialar için hayati önem taşıdığını vurguluyor.

NASA’nın Perseverance aracı bu amaçla örnek toplamaya devam etse de, "Mars Sample Return" (Mars'tan Örnek Getirme) görevi bütçe kesintileri nedeniyle belirsizliğini koruyor.

Öte yandan, Curiosity’nin başarılı kimya deneyi gelecekteki görevler için bir yol haritası sunuyor. Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) 2028 yılında fırlatılması planlanan Rosalind Franklin aracı, Curiosity’den daha gelişmiş bir sondaj sistemiyle benzer kimyasal analizler yapacak.

Ayrıca, Satürn’ün uydusu Titan’ı keşfetmek üzere fırlatılacak olan Dragonfly hava aracının da bu teknolojiyi kullanması planlanıyor.

Pasaport kaydı yapılmadan kullanılan çift SIM kartlı telefonlara yönelik denetimler sıkılaşıyor, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) bu şekilde kullanılan cihazları mercek altına aldı.

Aynı pasaportla kaydedilen ikinci telefonlara verilen 120 günlük süre 1 Mayıs'ta sona erecek. Gerekli işlemleri yapmayan kullanıcıların telefonları kapanacak.

BTK, 1 Ocak 2026 itibarıyla çift IMEI suistimaline karşı harekete geçti. Usulsüzlük tespit edilen IMEI numaralarına ilişkin yıl başında kullanıcılar mesaj yoluyla bilgilendirildi.

Yurt dışından gelen kayıt dışı telefonlar aşamalı olarak kapatılmaya hazırlanılıyor. 1 Mayıs'a kadar 54 bin 258 liralık kayıt ücretini yatırmayanların telefonları erişime kapatılabilir.

Toplam internet trafiği içinde sabit bağlantıların oranı yüzde 83,5, mobil bağlantıların oranı yüzde 16,5 olarak kayıtlara geçti. Ayrıca download (indirme) trafiğinin yüzde 83,3'ü sabit, yüzde 16,7'si mobil, upload (yükleme) trafiğinin ise yüzde 86,1'i sabit ve yüzde 13,9'u mobil bağlantılardan oluştu.

Söz konusu veriler, sabit bağlantıların hem veri indirme hem de veri yükleme açısından hala büyük oranda tercih edildiğini ve internet kullanımında baskın rol oynadığını ortaya koyarken toplam trafiğin kategori bazındaki dağılımına bakıldığında "streaming media (akışlı medya)" kullanımının yüzde 65,8 öne çıktığı görüldü.

YouTube hem internet trafiğinde hem de yayın tabanlı medyada ilk sırada

Toplam internet trafiğinde en yüksek paya sahip uygulama açık ara YouTube oldu. Bu uygulama yüzde 44,3 trafik payıyla kullanıcıların veri tüketiminde başı çekerken yüzde 17 ile Instagram ve yüzde 4,7 ile TikTok, YouTube'u takip etti. Bahse konu veriler, kullanıcı davranışlarının büyük ölçüde video içerik tüketimine dayandığına ve sosyal medya platformlarının da internet trafiğinin önemli kısmını oluşturduğuna işaret ediyor.

Yayın tabanlı medya kategorisinde yine YouTube öne çıkan uygulama oldu. Toplam trafik içinde yüzde 57,2'lik paya sahip olan YouTube'u, yüzde 16,8 ile Instagram ve yüzde 6,1 ile TikTok izledi. Bu da video içerik platformlarının dijital medya tüketiminde belirleyici konumda olduğunu ve kullanıcı eğilimlerinin büyük oranda görsel-işitsel içeriklere yöneldiğini gösterdi.

Anlık mesajlaşmada Instagram lider

Anlık mesajlaşmada en yaygın olarak kullanılan uygulama yüzde 64,1'lik oranla Instagram oldu. Instagram'ı yüzde 15,2 ile Facebook, yüzde 10,9 ile WhatsApp takip etti. Bu 3 uygulama, toplam trafiğin büyük kısmını oluşturarak kullanıcıların anlık iletişim ihtiyaçlarını karşıladıkları temel platformlar olarak öne çıktı.

Yazılım güncellemeleri kategorisinde en yoğun trafik oluşturan uygulama Apple Software Update olarak kayıtlara geçti. Yüzde 37,8'lik oranla lider konumda bulunan söz konusu uygulamayı yüzde 31,3 ile Google Play ve yüzde 11,6 ile Windows Updates güncellemeleri takip etti. Bu 3 platformun toplam güncelleme trafiğinde baskın olduğu görüldü.

Steam, oyun içeriklerine erişimde öne çıktı

Çevrim içi oyunlarda en yaygın olarak kullanılan uygulama platformu dünyanın en büyük PC oyun dağıtım platformu Steam oldu. Yüzde 35,6'lık orana sahip Steam, oyun içeriklerine erişimde birincil platform olarak öne çıktı. Bu platformu yüzde 21,9 ile Playstation, yüzde 9 ile Epic Games, yüzde 5,3 ile Xbox takip etti. Bu veriler, çevrim içi oyun trafiğinin büyük ölçüde çok oyunculu ve yüksek içerik hacmine sahip platformlarda yoğunlaştığını, aynı zamanda mobil ve bağımsız oyunların da azımsanmayacak bir kullanıcı kitlesine sahip olduğunu ortaya koydu.

İnternet üzerinden sesli konuşmada tercih WhatsApp'tan yana

İnternet üzerinden sesli konuşma olan VOIP kategorisinde en yaygın olarak kullanılan uygulama açık ara WhatsApp oldu. Toplam kullanım trafiğinin yüzde 55,9'unu oluşturan WhatsApp, bu alanda lider konumda yer aldı. Bu uygulamayı yüzde 11,5 ile Facebook, yüzde 10,4 ile Face Time, yüzde 4 ile Snapchat ve yüzde 2,9 ile RTP takip etti. Söz konusu 5 uygulama, kullanıcıların sesli ve görüntülü iletişim ihtiyaçlarını karşılamada öncelikli tercihleri arasında yer aldı. Bu veriler, mobil tabanlı iletişim uygulamalarının VOIP trafiğinde baskın hale geldiğini ve geleneksel video konferans çözümleriyle çok yönlü bir kullanım alışkanlığının geliştiğini gösteriyor.

Ağ tabanlı depolamada kullanıcılar tarafından en yaygın şekilde kullanılan uygulama iCloud oldu. Yüzde 64'lük oranla bu kategoride önde yer alan iCloud, özellikle Apple ekosistemi içerisindeki cihazlar arasında veri senkronizasyonu ve yedekleme hizmetlerinde yoğun olarak tercih edildi. Onu yüzde 6,8 ile Google Cloud Storage ve yüzde 5,7 ile Google Photos izledi.

Son 1 yıl içerisinde tüm kategorilerdeki içerik üretim oranlarına bakıldığında en yüksek paya sahip platform YouTube olarak kayıtlara geçti. Yüzde 39,7'lik oranla içerik üretiminin büyük bölümünü oluşturan YouTube'u, yüzde 13,5 ile Instagram takip etti. Bu durum, video tabanlı platformların kullanıcılar tarafından yoğun içerik üretimi ve paylaşımı için tercih edildiğini gösterdi. Aylık içerik üretim eğilimleri ise 2025 yılı aylarında (özellikle şubat, mart ve eylül) en yüksek seviyeye ulaşıldığını (yüzde 7,5) gösterdi. Bu bulgular, kullanıcıların dönemsel olarak daha yoğun içerik ürettiğini ve platformların içerik üretim döngülerinin mevsimsel etkilerden etkilendiğini ortaya koydu.

Video, ses ve oyun gibi içeriklerin internet üzerinden, dosyaların tamamı indirilmeden, anlık ve sürekli veri akışıyla cihazlarda oynatılması teknolojisi olarak tanımlanan "streaming media (akışlı medya)" kategorisinde içerik üretim oranı açısından en yüksek paya sahip platform YouTube oldu. Yüzde 59,6 oranıyla bu kategorideki toplam içerik üretiminin yarısından fazlasını YouTube oluştururken, kullanıcıların video içerik üretiminde en yoğun tercih ettiği platform olarak da öne çıktı.

Haziran ayında tanıtılması beklenen iOS 27 ile birlikte İphone 11, iPhone 11 Pro, iPhone 11 Pro Max ve iPhone SE (2020) modellerinin güncelleme alamayacağı belirtildi. Bu cihazlar, böylece Apple’ın resmi destek vermeyeceği modeller arasına girecek.

MİLYONLARCA KULLANICIYI ETKİLEYECEK

Dünya genelinde milyonlarca kullanıcı tarafından tercih edilen bu modellerin destek dışı kalması, geniş bir kullanıcı kitlesini doğrudan etkileyecek. Apple’ın bu kararı, özellikle eski donanımların yeni nesil yazılım özelliklerine uyum sağlayamamasıyla ilişkilendiriliyor.

YENİ NESİL ÖZELLİKLER ESKİ CİHAZLARI ZORLADI

iOS 27 ile birlikte gelmesi beklenen yapay zekâ destekli özelliklerin daha yüksek donanım gücü gerektirdiği belirtiliyor. Uzmanlara göre A13 Bionic işlemci ve sınırlı RAM kapasitesi, bu gelişmiş fonksiyonları çalıştırmak için yetersiz kalıyor.

TEKNOLOJİDE DOĞAL DÖNÜŞÜM

Apple’ın bu adımı, teknoloji dünyasında sıkça görülen “eski cihazların kademeli olarak devre dışı bırakılması” sürecinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Şirketin, kullanıcıları daha yeni modellere yönlendirmeyi hedeflediği yorumları da yapılıyor.

Protokol kapsamında, bilim, teknoloji ve uzay meraklısı gençler, Türkiye'nin ilk uzay hackathonu için Türkiye'nin 37 şehrinde bir araya geldi. İki günlük "TUA Astro Hackathon"da, yarışmacılar 36 saat boyunca uzay alanında belirlenen çeşitli problemlere çözümler arıyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen Türkiye'nin ilk milli uzay temalı hackathonu kapsamında yarın yarışmacıların projeleri, her şehrin kendi jürisi tarafından değerlendirilecek. Ardından, 37 şehirden ilk 3'e girmeye hak kazananlar belli olacak. Daha sonra açıklanacak bir tarihte ise bu takımlar arasında değerlendirme yapılarak, Türkiye'nin en iyi 3 takımı belirlenecek. Kazanan takımlara projelerini hayata geçirmeleri için çeşitli ödül ve destekler verilecek.

Katılımcılar, Ay yüzeyi için otonom rota optimizasyonundan haberleşme uyduları için yenilikçi radyasyon kalkanına, bölgesel konumlama ve zamanlamada güneş fırtınaları için erken uyarı ağına, uzay sanayisinden yörünge dinamiğine kadar birçok konuda çalışmalar gerçekleştiriyor. Ayrıca, yeni nesil uzay okuryazarlığı, uzay istasyonu gibi konularda çözüm önerileri hackathon gündeminde bulunuyor.

Türk cumhuriyetlerine açılacak

TUA Astro Hackathon'un küresel topluluk lideri Koray Hamza Kalaycı, AA muhabirine, 5 yıldır NASA Space Apps Challenges'ın Türkiye'de farklı konumlarda yerel liderliğini yaptığını ve bunun daha fazla şehirde düzenlenmesine öncülük ettiğini söyledi.

Daha sonra bu etkinliği yerli olarak düzenlemek istediklerini vurgulayan Kalaycı, şöyle devam etti:

"Bu fikrimizi TUA'ya sunduk. TUA ve yetkili birimlerin onayını aldıktan sonra 5 yıllık süreç için etkinliğin Türkiye, Türk cumhuriyetleri, Orta Doğu ve Balkanlar'da yapılması için imzalar atıldı. Böylece 'TUA Astro Hackathon' çatısı altında 78 ülkede uzay alanında bir ekosistem kurulmasına öncülük edeceğiz. Bu sayede Türk bayrağının daha geniş bir coğrafyada dalgalanmasına liderlik etmeyi hedefliyoruz."

Kalaycı, bu yıl etkinliğin ilk yılı olduğu için sadece Türkiye'ye odaklandıklarını ancak gelecek yıldan itibaren bu bölgelere de açılacaklarını bildirdi.

Organizasyonun iki ay gibi kısa bir sürede hayata geçirilmesinde, Milli Eğitim Bakanlığı il müdürlükleri, Gençlik ve Spor Bakanlığı ile yerel yönetimlerle kurulan işbirliği sayesinde atılan sağlam temellerin etkili olduğunu vurgulayan Kalaycı, daha önce uzay alanında faaliyet göstermiş ve kendi ülkelerinde liderlik yapan kişilerle de görüşmelerinin sürdüğünü dile getirdi.

"Daha çok katılımcıyla yola devam edeceğiz"

TUA Astro Hackathon'un Ankara yerel lideri Talha Kaya da yerel lider seçilme sürecini anlattı.

Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü son sınıf öğrencisi olduğu bilgisini veren Kaya, gerekli mülakatları başarıyla tamamlayarak Ankara genel lideri seçildiğini ifade etti.

NASA'nın dünya genelinde uzay alanında yaptığı bir hackathon bulunduğuna dikkati çeken Kaya, "Türkiye'nin ilk milli hackathonunun Ankara lideri olmaktan gurur duyuyorum. Daha önce uzay alanında, uzayı topluma yayma konusunda yaptığım çalışmalar bu göreve seçilmemde etkili oldu. Ankara'da uzay ve bilime meraklı bu kadar gencin bulunması Milli Uzay Programı'mızdaki hedeflerin hayata geçirilmesinde de önemli rol oynadığını düşünüyorum. Bu yıl ilk olması sebebiyle katılımcı sayısını kısıtlı tuttuk, ilerleyen yıllarda daha çok katılımcıyla yola devam edeceğiz." diye konuştu.

Liseli öğrenciler görev başında

TEMA Koleji 9. sınıf öğrencisi Reyhan Boybaşı da yarışmaya katıldıkları projeye ilişkin bilgi verdi.

Ay yüzeyindeki engelleri aşmak için biyonik bir kol ve özel kameralar bulunan bir araç geliştirdiklerini belirten Boybaşı, "En dikkat çekici özelliğimiz ise tekerlek tasarımımız. Derin kraterlere saplanmamak için her tekerleğin içinde gizli palet sistemleri düşündük. Bir engel durumunda paletler aktive olarak aracı yükseltecek ve haritalama işleminin sorunsuz sürmesini sağlayacak." dedi.

Program, yüksek potansiyel taşıyan projelerin sürdürülebilir girişimlere dönüşmesini, küresel pazarda rekabet gücü elde etmesini ve hızlı bir şekilde ölçeklenmesini hedefliyor.

2022 yılından bu yana 50 mezun girişime toplamda 13 milyon TL maddi destek sağlayan TEKNOFEST Girişim Programı, bu yıl da girişimcilerin operasyonel ve stratejik ihtiyaçlarını kapsayan 11 farklı destek paketi sunuyor.

Program kapsamında iş modeli geliştirme, finansal planlama ve pazar analizi gibi alanlarda kapsamlı eğitimlerin yanı sıra uzmanlardan birebir mentörlük, İstanbul'un her iki yakasında konumlanan T3 Girişim Merkezlerinde ofis kullanımı, yatırımcı görüşmeleri ve işbirliği toplantıları, Take Off Girişim Zirvesi'ne katılım imkanı ile güçlü bir ağ ve görünürlük desteği sağlanıyor.

Ayrıca girişimler, yatırımcılar ve sektör profesyonelleri karşısına çıkabilecekleri TEKNOFEST Girişim Gösteri Günü'nde projelerini sunma fırsatı elde ediyor.

Programın yeni döneminde ise girişimlerin aşamalarına göre özelleştirilmiş finansal destekler sağlanıyor. Ön Kuluçka kapsamında programı başarıyla tamamlayan ekiplere 100 bin TL'ye kadar malzeme desteği sağlanırken, Ön Kuluçka sürecinde veya sonrasında şirketleşen girişimlere 500 bin TL yatırım imkanı sunuluyor. Hızlandırma aşamasını başarıyla tamamlayan girişimler ise 1 milyon TL yatırım desteğinden faydalanabiliyor.

Teknoloji dünyasında yerini almak ve projesini geleceğe taşımak isteyen girişimciler için başvuru tarihi 27 Nisan'da sona erecek. Adaylar başvurularını "https://mth.tc/TGP2026" adresinden gerçekleştirebilecek.

4 önemli hedef

Projenin paydaşlarından Togg ise yola çıktığı ilk günden itibaren kendi geliştirdiği navigasyon sistemini kullanıyor. Marka, kullanıcı verilerini yerli veya yabancı hiçbir kişi ve kuruluşla paylaşmıyor. Yeni kurulacak yerli navigasyon sistemine de bu alandaki birikim ve deneyimini aktarması hedefleniyor.

Yerli navigasyon sistemi tamamlanıp günlük yaşamda kullanılmaya başlandığında; mobil cihazlarda, başta projenin ortaklarından Togg olmak üzere taşıtlar, lojistik, akıllı şehir uygulamaları, e-ticaret, turizm, afet ve acil durum yönetimlerinde kullanılacak. Ancak bunların da ötesinde 4 önemli stratejik hedefi var.

Türk vatandaşlarının mahremiyeti

Mevcutta Türk vatandaşlarının tamamına yakını, yabancı navigasyon uygulamalarını kullanıyor. Bu nedenle navigasyon uygulamasının üreticisi bir yabancı kurum, her gün milyonlarca Türk vatandaşının nerede olduğunu, nereye gittiğini, nerede, ne kadar zaman geçirdiğini anlık olarak sürekli takip edebiliyor.

Neredeyse yarım metrelik bir farkla, navigasyonu kullanan Türk vatandaşı, gezegenin neresinde olursa olsun, görülebiliyor. Teknolojinin günümüzde ulaştığı nokta nedeniyle özel hayatın gizliliğini korumak çok zor olsa da bu bilgilerin yabancıların elinde olması engellenecek.

Olağanüstü hal ve savaş

Önce Ukrayna Savaşı sonrasında İsrail’in Filistinlilere yönelik katliamları ve İran’a yönelik ABD-İsrail saldırıları, 21’inci yüzyılda da dünyada barışı korumanın kolay olmadığını gösterdi. Olağanüstü haller ve savaş gibi durumlarda, yabancı bir navigasyon sistemi ile sabotaj yapılabilmesi, lojistik, savunma, acil yardım gibi konuların sabote edilebilmesi mümkün.

Hatta ‘yaptırım’ adı altında bu çok gerekli sistemlerin kullanımı da hedef alınan ülkede durdurulabiliyor. Yerli navigasyon ile bu da önlenecek.

Türk vatandaşlarının bilgileri pazarlanamayacak

Birçok navigasyon uygulaması ‘ücretsiz’ olarak kullanıcıya sunuluyor. Bu ‘ücretsiz’ görüntünün arkasında ise aslında kullanıcı bilgilerinin, ticari firmalara pazarlanması var.

Hem reklam hem de yönlendirme yapılarak aslında kullanıcının kendisi ‘ürün’ haline getiriliyor. Yerli navigasyon ile Türk vatandaşlarının küresel ticari kuruluşlar tarafından ürünleştirilmesinin önüne geçilecek.

İthal değil ihraç

Yerli navigasyon ile bu uygulamalar özellikle profesyonel ve ticari kullanımlardan ‘ithal’ olmaktan çıkacak. Hedef aynı zamanda ‘ihraç’ da yapmak. Yani uygulamanın tüm dünyada kullanılması. Bu sayede kaynaklar yurt dışına gitmek yerine yurt dışından kaynak gelmesi hedefleniyor. Bu adım, ‘dışa bağımlılığı’ da azaltacak.

Milli Teknoloji Hamlesi’nin bir parçası

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Kacır, yerli navigasyonun “Milli Teknoloji Hamlesi’nin bir parçası olduğunu” vurgulayarak, “Teknoloji geliştirme ve üretmede devler liginde yarışan, savunma sanayinden yerli otomobiline kadar her alanda yüksek teknoloji ihraç eden bir Türkiye'nin bu stratejik alanda geri kalması düşünülemez” yorumunu yapmıştı.

Yerli navigasyon için bakanlık koordinasyonunda Başarsoft, BVB ve Togg güçlerini birleştirdi. Yerli navigasyonun yapay zekâ destekli olması ve kısa vadede kullanılmaya başlanması hedefleniyor.

Her cepte, her araçta, her kolda

Navigasyon sistemleri, artık günlük yaşamın bir parçası haline geldi. Telefonlar, otomobiller, akıllı saatler gibi araçlarda yerini aldı. Öyle ki kullanıcı daha aracına bindiği ya da yola çıktığı anda kendiliğinden devreye giriyor. Bu nedenle artık haritalara bakma ya da tabelaları takip etme alışkanlıkları bile azaldı.

Navigasyon sistemleri, uydu ile küresel konumu belirliyor, önceden yüklenmiş ve sürekli güncellenen idari ve fiziki haritalarla görünürlük sağlanıyor. Gerçekliği artırmak adına bütün cadde ve sokaklar ise sürekli görüntü kaydeden araçlarla dönem dönem taranarak, cadde, sokak, bina görüntüleri de yükleniyor. Yapay zekâ sayesinde yolun hangi kısmında araçların daha fazla duraklığı hesaplanarak, yoğunluk belirlenebiliyor.

Bu ödül platformu, sektör yeteneklerini, liderlik kapasitesini ve organizasyonların uluslararası değeri ve katkılarını değerlendirerek kazananları belirliyor.

International Finance Awards 2025 kapsamında TEKNOFEST, "En Yenilikçi Kitlesel Teknoloji Katılım Festivali" ve "En Yenilikçi Ulusal Havacılık ve Uzay Yetenek Platformu" ödüllerini kazandı.

Bu ödüller, TEKNOFEST'in gençleri teknolojiyle bir araya getiren bir organizasyon olmasının yanı sıra küresel ölçekte inovasyonu teşvik ettiğini, yetenek ekosistemini güçlendirdiğini ve teknoloji kültürünü toplumun geniş kesimlerine yaydığını bir kez daha ortaya koydu.

2018'den bu yana düzenlenen TEKNOFEST, dünya çapında gençlerin bilim, teknoloji, mühendislik ve inovasyon potansiyelini ortaya çıkarıyor.

Festival geçen yıl İstanbul, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Mavi Vatan'daki farklı etkinliklerle milyonlarca ziyaretçiyi ve yüz binlerce yarışmacıyı bir araya getirmişti.

Bu kapsamda, 2026'da AR-GE merkezi ve teknoloji geliştirme bölgelerinde desteklenecek programlar çerçevesinde AR-GE personeli sayısının 3 bin 400'e çıkarılması öngörülüyor.

Bu yıl, 15 teknoloji geliştirme bölgesine destek verilmesi planlanırken, 1420 AR-GE, 366 tasarım merkezi ve 99 teknoloji geliştirme bölgesinin de faaliyete geçmesi bekleniyor. Ayrıca teknoloji geliştirme bölgelerindeki firma sayısının, bu yıl 13 bin 250'ye yükseltilmesi amaçlanırken, söz konusu bölgelerdeki 7 bin projenin de tamamlanması planlanıyor.

2026'da hedef 250 yüksek hızlı şarj istasyonu

Bakanlık destekleriyle, elektrikli araçlara ilişkin şarj istasyonlarının ülke genelinde yaygınlaştırılması için çalışmalara da devam ediliyor.

Bu kapsamda geliştirilen Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı ile Elektrikli Araçlar için Hızlı Şarj Altyapısı Destek Programı, 15 Nisan 2022-15 Haziran 2022 arasında başvuruya açılmış ve 31 Ocak 2024'te sözleşme süreleri tamamlanmıştı.

Aynı şekilde, Elektrikli Araçlar İçin Hızlı Şarj Altyapısı Destek Çağrısı adında tamamlayıcı nitelikte ikinci bir duyuru daha yapılmış ve ilk çağrı kapsamı dışında kalan il ve ilçelerde, şarj altyapısı ağının genişletilmesi amaçlanmıştı.

Bu çalışmalarla, ülke genelinde kurulan elektrikli araç yüksek hızlı şarj istasyonu sayısının artırılmasına yönelik yatırımlar tüm hızıyla sürüyor. Bu doğrultuda, yüksek hızlı şarj istasyonu sayısının, bu yıl 250 olması planlanıyor.

6 bine yakın teşvik belgesi düzenlenecek

Turcorn 100 Programı'na kabul edilen girişim sayısının 35'ten 80'e çıkarılması planlanırken, teknogirişim rozeti verilen girişim sayısının 5 bin, Türkiye Tech Visa Programı'ndan yararlanan girişim sayısının ise 75'e ulaşması hedefleniyor.

Yatırımların desteklenmesi için faaliyetlerine devam eden Bakanlık, 2025'te 7 bin 347 teşvik belgesi düzenlerken, 2026'da 5 bin 900 belge düzenlemeyi öngörüyor. Öte yandan faiz desteğinden yararlanan yatırım teşvik belgesi sayısının, 2 bin 800'e yükseltilmesi amaçlanıyor.

İmalat sektörü için düzenlenen yatırım teşvik belgesi tutarının toplam yatırım teşvik belgesi tutarı içindeki payının, bu yıl yüzde 50 olması planlanırken, proje bazlı teşvik sistemi kapsamında desteklenen proje sayısının da 14'e ulaştırılması planlanıyor. Yüksek ve orta-yüksek teknolojili yatırımlar için düzenlenen yatırım teşvik belgesi tutarının, imalat sektöründeki yatırım teşvik belgesi tutarı içindeki payının bu yıl yüzde 44 olması öngörülüyor.

Bu yılki faaliyetler kapsamında test ve muayene yapılan ürün sayısının 480'e, ölçü aletlerine yönelik gerçekleştirilen denetim sayısının ise 252 bine ulaştırılması hedefleniyor.

Türkiye'de akıllı ulaşım koridorlarında 5G teknolojisini kurduklarını ve test çalışmalarına başladıklarını bildiren Atalay, İstanbul Hasdal Kavşağı ile İstanbul Havalimanı arasındaki 40 kilometrelik koridoru akıllı yol haline getirdiklerini söyledi.

Atalay, burada, ULAK Haberleşme'nin 5G'ye yönelik milli teknoloji çalışmalarını kullandıklarını dile getirerek, şu ifadeleri kullandı:

"Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığımızın, öncelikle otoyollarda olmak üzere akıllı ulaşımı yaygınlaştırma vizyonu var. O çerçevede biz de 5G'nin kullanıcılarındanız. Aynı zamanda Evrensel Hizmet Fonu kapsamında diğer operatörlerin hizmet götürmediği köy ve mezralara mobil haberleşme hizmetini götürmek üzere 2G ve 4.5G'den oluşan bir şebekemiz var. Onun ilerideki versiyonları artık 5G'ye evrilmesini planlıyoruz."

1 Nisan'da hizmete başlayacak 5G baz istasyonlarında da hızlı yayılımın söz konusu olduğunu aktaran Atalay, bunun için de uydu bağlantılarına ihtiyaç olduğunu, yakın zamanda Turkcell'e uydu terminali satışı gerçekleştirdikleri bilgisini verdi.

"Yeni uydulara ihtiyacımız var"

Atalay, TÜRKSAT uydularının, "jeosenkron" olarak nitelendirilen, dünyayla senkron dönen uydular olduğunu söyledi.

Bu uyduların kağıt üzerinde taahhüt edilen ömürlerinin 15 yıl olduğunu belirten Atalay, Türksat 3A'nın bu süreyi doldurduğunu, dolayısıyla öncelikli olarak 3A uydusunun yenilenmesi gerektiğini aktardı.

Atalay, uydu üretiminin 3-4 yıl sürdüğünü, dolayısıyla 3A'nın yerine gelecek 7A'nın hazırlık çalışmalarına geçen yıl başladıklarını bildirerek, sözlerine şöyle devam etti:

"Söz konusu uydunun tasarım çalışmaları TÜBİTAK Uzay ve TÜRKSAT'ın çalışmalarıyla şekilleniyor. Hedefimiz bu yıl içinde uydunun üretimine başlamak. Yabancı üreticilerden de teklifler alıyor ve görüşmeler yapıyoruz ama tercihimiz üretimini yerli üreticiler vasıtasıyla sağlamak. Türk mühendislerin eseri Türksat 6A'da olduğu gibi 7A'da da yerli üreticilerle çalışmak istiyoruz. Bizim mevcut 6 uydumuz var. Uzaydaki kapasitemiz yüzde 70'lerin üzerinde doluluğa sahip. Bu da çok yüksek bir oran ve hızla da talepler artıyor. O yüzden mevcut kapasiteyi artırmak gibi bir zorunluluğumuz var."

Bu zorunluluğun, aynı zamanda Türk Hava Yolları ve AJet ile sürdürülen uçak içi internet hizmetlerine de katkı sağladığını bildiren Atalay, yerli üreticilerin sattığı bütün SİHA ve İHA'larda bağlantıların TÜRKSAT uyduları üzerinden yapıldığını söyledi.

Atalay, bu durumun da ilave kapasite ihtiyacını da beraberinde getirdiğini belirterek, şunları kaydetti:

"Mevcut kapasiteyi artırmak ve sürdürmek için bizim yeni uydulara ihtiyacımız var. Bu Türksat 7A ile de bitmeyecek, devamı da gelecek inşallah. Türksat 7A'da ağırlıklı olarak devletimizin ve diğer kurumların ihtiyaçlarını karşılamak üzere de bir kapasite planlaması yapılıyor. Burada da bazı yeni teknolojiler kullanılacak, önceki uydu teknolojilerinden en önemli farkı, 'Software Defined Payload' dediğimiz, yerden yazılımla yönetilebilir faydalı yükleri içinde barındıracak olmasıdır. Bu da bizim, onun kapasitesini ve verimliliğini daha sağlıklı şekilde yönetmemizi sağlayacak."