ASELSAN'dan yapılan açıklamaya göre, şirket tarafından geliştirilen söz konusu sistemler, denizaltı savunmasında bütünleşik bir çözüm sunuyor.

ASELBUOY P, su altı tehditlerinin tespitine yönelik pasif akustik algılama kabiliyeti sağlarken ASELBUOY POD ise sonoboyların farklı hava platformlarından güvenli ve etkin şekilde su altına bırakılmasına imkan tanıyor.

Söz konusu iki sistemin birlikte kullanımıyla özellikle insansız hava platformları, denizaltı tehditlerine karşı etkin bir yetenek kazanıyor.

ASELBUOY P denizin altındaki tehditleri tespit ediyor

Deniz karakol uçakları, insansız hava araçları (İHA) ve helikopterler gibi farklı platformlardan bırakılabilen ASELBUOY P, görev bölgesine intikalinin ardından hassas su altı sensörü ile akustik ortamı dinleyerek denizaltıları tespit ediyor.

Sistem, elde ettiği verileri su yüzeyindeki şamandırada bulunan haberleşme sistemi üzerinden gerçek zamanlı olarak hava ve su üstü platformlarına aktarıyor. Sistem, operasyonel unsurların su altındaki tehditlere dair akustik durumsal farkındalığının artırılmasına önemli bir katkı sağlıyor.

ASELBUOY POD sonoboyları güvenli şekilde bırakıyor

"Suda yüzen dinleme cihazı" olarak bilinen sonoboyların İHA platformlarına entegrasyonu için geliştirilmiş modüler bir atıcı sistem olan ASELBUOY POD, şamandıraların su altına güvenli, kontrollü ve görev gereksinimlerine uygun şekilde bırakılmasını sağlıyor.

Farklı platformlara uyarlanabilen yapısıyla görev ihtiyaçlarına göre kullanılabilen sistem, farklı sonoboy tiplerinin bırakılmasına da imkan sağlayarak operasyonel esneklik imkanı sunuyor.

Mavi vatanın su altı güvenliği için geliştirilen sonoboy teknolojileri

ASELSAN'ın yerli ve milli mühendislik gücüyle geliştirdiği ASELBUOY P ve ASELBUOY POD, Türkiye'nin denizaltı savunma harbi alanındaki kabiliyetlerini artırıyor.

Farklı hava platformlarında kullanılabilen söz konusu çözüm ailesi, mavi vatanın güvenliğine katkı sağlamasının yanında Türkiye'nin su altı teknolojilerindeki yetkinliğini de daha ileriye taşıyor.

Türkiye'nin Milli Teknoloji Hamlesi iddiasında uzayın çok önemli bir yer tuttuğunu dile getiren Kacır, uzay ve uzay teknolojilerinin savunma sanayisi gibi kritik alanlar için de en stratejik altyapıları oluşturduğunu söyledi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde çok kritik çalışmaları gerçekleştirdiklerini vurgulayan Kacır, uydu teknolojileri alanında BİLSAT, RASAT, GÖKTÜRK-2, Türksat 6A ve İMECE ile çok önemli bir kabiliyet oluşturduklarına dikkati çekti.

Kacır, Milli Uzay Programı kapsamında derin uzay projelerini sürdürdüklerini belirterek şunları ifade etti:

"Mühendislerimiz, araştırmacılarımız, bilim insanlarımız Türkiye'nin kendi ay aracını geliştiriyorlar. Kendi hibrit itki roket sistemine sahip Ay aracımızı 2027'nin ilk aylarında uzaya göndereceğiz. Şu anda fırlatma takvimi de netleşmiş oldu. Tüm testler başarıyla gerçekleşti. İnşallah böyle bir iddiayı da Türkiye olarak, dünyada çok az sayıda ülkenin başarabileceği bir teknolojik kabiliyeti ülkemize kazandırarak hayata geçirmiş olacağız."

Uzay limanı projesi

Uzaya bağımsız erişimin Türkiye için stratejik bir hedef olduğunu söyleyen Kacır, Türkiye'nin roket ve füze teknolojilerinde çok önemli kabiliyetlere sahip olduğunu dile getirdi.

ROKETSAN, TÜBİTAK SAGE ve Delta V'nin de bu noktada çok önemli çalışmaları olduğunu belirten Kacır, şöyle devam etti:

"Bu çalışmaların artık kendi uydularımızı kendi imkanlarımızla uzaya göndereceğimiz roketleri üretme noktasına gelmesine adım adım yaklaşıyoruz. Uzaya bağımsız erişim için uzay limanı altyapısına sahip olmayı da önceliklendiriyoruz. Uzay limanları uzaya erişimin en maliyet etkin olduğu noktalarda kuruluyor. Ekvator bölgeleri dünyanın dönüş hızından da yararlanıldığı için daha maliyet etkin yollarla uzaya erişim fırsatı sunan bölgeler. Türkiye olarak çok stratejik bir adım atıyoruz ve Somali'de kendi uzay limanımızı inşa ediyoruz. İnşallah o proje de hızla tamamlanacak ve Türkiye kendi roketleriyle kendi geliştirdiği uyduları ve uzay araçlarını kendi uzay limanından uzaya gönderme kabiliyetine erişecek."

Kacır, bütün bunların bir ekosistemle mümkün olduğunun altını çizerek, ODTÜ'de kuracakları uzay teknoparkının, bu alanda tüm kurumların ve şirketlerin kümelendiği, AR-GE faaliyetlerinin bir arada yürütüldüğü bir altyapı olacağını söyledi.

Türkiye'nin gerçekleştirdiği insanlı uzay bilim misyonlarına değinen Kacır, "Bunun devamı da gelecek. Türkiye inşallah önümüzdeki dönemde yeni kurulacak uluslararası uzay istasyonlarında teknoloji bileşenlerini geliştiren, üreten bir ülke olarak bu sürece katılmaya hazırlanıyor. Bu yönde pek çok uluslararası işbirliğine imza atmaya gayret ediyoruz." dedi.

"IAC 2026'da ilk kez Antalya'dan bir deklarasyon yayımlanacak"

Kacır, 5-9 Ekim tarihlerinde düzenlenecek 77'nci Uluslararası Uzay Kongresi'ne (IAC 2026) Antalya'da ev sahipliği yapacaklarını belirterek, burada 100'den fazla ülkeden 10 binin üzerinde katılımcıyla Türkiye tarihinin en büyük bilimsel organizasyonlarından birinin gerçekleştirileceğini ifade etti.

İlk kez böyle bir kongreye ev sahipliği yapmak ve dünyanın dört bir yanından katılım sağlayacak misafirleri Antalya'da ağırlamak konusunda çok heyecanlı olduklarını dile getiren Kacır, kongrenin Türkiye'nin hem kabiliyetlerini dünyaya tanıtmada büyük imkanlar sunacağına hem de yeni uluslararası işbirliklerinin kapısını aralayacağına inandıklarını söyledi.

Kacır, dünyada pek çok konuda çok derin ayrışmaların yaşandığı bir dönemde bulunulduğunu, Türkiye'nin böyle bir dönemde hem bölgesine hem dünyaya barış ve istikrar mesajı veren çok güçlü bir ülke olduğunu ifade etti.

Uzayın işbirliklerine açık bir alan olduğunu söyleyen Kacır, böyle bir dönemde Türkiye'nin kendi uluslararası misyonuyla ve iddiasıyla çok uyumlu bir alanda, dünyanın dört bir tarafından akla gelebilecek tüm ülkelerden katılımın sağlanacağı bir kongreye ev sahipliği yapmasını çok anlamlı bulduklarını dile getirdi.

Kacır, söz konusu kongrelerin en büyüğüne Türkiye'nin ev sahipliği yapacağını, tüm ön kayıt istatistiklerinde ve bilimsel makale başvurularında rekor kırdıklarını söyledi.

Kongrede yeni nesil uzay teknolojisi girişimlerine yönelik de bir alan oluşturduklarını belirten Kacır, şunları kaydetti:

"Bu alan 'Yeni Uzay'ın sadece büyük şirketlerin, büyük kurumların var olduğu değil, aslında pek çok alanda olduğu gibi paradigma değişimine odaklanan teknoloji girişimlerinin de güçlü şekilde temsil edildiği bir platform olacak. Bu da bu kongreye özgün bir yaklaşım kazandıracak. IAC 2026'da ilk kez Antalya'dan bir deklarasyon yayımlanacak. Önceki kongrelerde böyle bir uygulama da yoktu. Biz bu deklarasyonun da özellikle barış, güven ve istikrar mesajlarını içermesini hedefliyoruz. Bunu biz Uluslararası Uzay Federasyonuna teklif ettik. Kongrenin başlangıcından bir gün önce dünyanın dört bir yanından parlamenterlerin ve hükümet temsilcilerinin katıldığı bir toplantı gerçekleşecek ve 'Antalya Deklarasyonu' buradan yayımlanacak. İstiyoruz ki uzay, barış ve işbirliği mecrası olmaya ve insanlığa hizmet edecek teknolojilerin geliştirilmesine bir platform sunmaya devam etsin. Antalya'daki kongre, aslında yaşamakta olduğumuz dünyadaki tüm uluslararası diplomatik süreçlere çok anlamlı ve güçlü bir mesaj vermemize vesile olacak."

Tamamlandığında kritik kamu verilerinin en yüksek güvenlik standartlarında korunmasını sağlayacak merkez, dijital egemenlik ve siber güvenlik alanlarında Türkiye'nin kapasitesini güçlendirecek stratejik yatırımlar arasında gösteriliyor.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının ilişkili kuruluşu TÜRKSAT AŞ tarafından hayata geçirilecek merkezle kamu verilerinin yerli altyapılar üzerinde, uluslararası standartlarda güvenli şekilde saklanması ve Türkiye'nin bölgesel veri merkezi üssü haline gelmesine katkı sağlanması hedefleniyor.

Tasarım aşamasında "Uptime Tier III" ve "EN 50600 Class 3" standartları esas alınarak planlanan veri merkezinin, inşaat büyüklüğü, beyaz alan kapasitesi, kabinet sayısı ve toplam kurulu gücü bakımından Türkiye'nin en büyük veri merkezleri arasında yer alması, kamu hizmetleri amacıyla kullanılacak en büyük veri merkezi olması planlanıyor.

Yapay zeka odaları da olacak

Toplam 35 bin 300 metrekare inşaat alanına sahip olacak tesiste, 28 bin 500 metrekarelik veri merkezi binası ve 6 bin 300 metrekare beyaz alan bulunacak. Merkezin toplam kurulu gücü 33 megavolt amper, toplam bilgi teknolojileri (IT) gücü ise 18 megavat olacak.

Veri merkezinde 6 standart sistem odası ile yüksek performanslı yapay zeka uygulamalarına yönelik 2 HPC (High Performance Computing) odası yer alacak. Toplam 1630 kabinet kapasitesine sahip olacak tesiste, standart kabinetlerde 10 kilovat, yapay zeka odalarında ise 40 kilovat güç sağlanacak.

Böylece veri merkezi, Türkiye'nin yapay zeka planları için önemli üslerden biri haline gelecek.

Projede ilk fazın 2028'in ilk çeyreğinde devreye alınması planlanıyor. Bu kapsamda 530 standart kabinet, 20 yapay zeka altyapısı kabineti ve 7 megavat IT gücü hizmete sunulacak.

Kamu kaynakları daha verimli kullanılacak

TÜRKSAT Gölbaşı Veri Merkezi ile kamu kurumlarının IT altyapı ihtiyaçlarının tek merkezden karşılanması, mükerrer yatırımların önlenmesi ve kamu kaynaklarının daha verimli kullanılması amaçlanıyor.

Projenin e-Devlet hizmetlerinin daha kesintisiz ve kaliteli sunulmasına katkı sağlaması, Türkiye'nin veri depolama, işleme ve iletiminde bölgesel bir merkez haline gelmesini desteklemesi hedefleniyor.

Merkez üzerinden bulut bilişim, yapay zeka, büyük veri çözümleri, siber güvenlik, barındırma ve depolama hizmetleri sunulması öngörülüyor.

"Dijital kale" olarak konumlandırılıyor

Modern devlet anlayışında veri merkezleri, sadece teknik depolama alanları değil, stratejik karar alma mekanizmalarını ve kamu düzenini koruyan "dijital kaleler" olarak nitelendiriliyor. Söz konusu veri merkezi kritik kamu verilerinin Türkiye'de tutulmasını sağlayarak, veri güvenliğini ulusal güvenlik stratejisinin ayrılmaz bir parçası haline getirecek.

Proje, güvenlik, ölçeklenebilirlik ve veri egemenliği olmak üzere üç temel stratejik unsur üzerine inşa edildi.

Buna göre veri merkezi, kriz dönemlerinde dahi operasyonel sürekliliği sağlayacak bir altyapı sunarken 76 bin RU (Rack) ünitesini aşan kapasitesi ve modüler yapısıyla gelecekteki veri ihtiyacına göre genişletilebilecek.

Sadece TÜRKSAT değil, kamu kurumları da kullanacak

Projeyle kritik kamu verilerinin Türkiye sınırları içinde tutulması ve yerli teknoloji altyapılarıyla korunması sayesinde teknolojik dışa bağımlılığın azaltılması ve siber tehditlere karşı ulusal kapasitenin güçlendirilmesi hedefleniyor.

TÜRKSAT Gölbaşı Veri Merkezi'nin, kamu kurumlarında karşılaşılan yüksek kurulum ve işletme maliyetleri, kapasite planlama sorunları, yetersiz siber güvenlik önlemleri, veri paylaşımı güçlükleri, iş sürekliliği eksiklikleri ve enerji verimliliği gibi alanlarda çözüm sunması öngörülüyor.

Merkez, sadece TÜRKSAT'ın değil, Türkiye'nin en büyük kurum ve kuruluşlarının olağanüstü durumlarda dahi güvenli ve kesintisiz hizmet almasını sağlayacak.

Yapay zeka derecelendirme listelerine göre Gemini 3.6 Flash, yazılım kodlama ve finansal işlemlerde yüksek performans gösteren önceki Flash sürümünün kabiliyetlerini daha da ileriye taşıyor. Yeni modelin kullanıcılara sunulan maliyetinin de daha düşük olduğu belirtiliyor.

Google, Gemini 3.5 Flash Cyber modelinin ise güvenlik açıklarını tespit etme ve yamalama süreçlerini büyük ölçekli diğer modellere kıyasla daha düşük maliyetle gerçekleştirdiğini bildirdi.

Tanıtılan üçüncü model olan Gemini 3.5 Flash-Lite ise dijital kişisel asistan gibi çalışan özerk yapay zeka ajanslarının yönetimi gibi görevler için tasarlandı.

Gemini Ürün Yönetimi Kıdemli Direktörü Tulsee Doshi yaptığı açıklamada, yeni Flash modellerinin verimlilik ile kalite arasındaki en ideal dengeyi sağlamak üzere inşa edildiğini ifade etti.

Şirketin en yüksek performanslı sistemi olması beklenen "Gemini 3.5 Pro" modeli üzerindeki çalışmalar da devam ediyor.

Google, mayıs ayında yaptığı açıklamada söz konusu modelin haziran ayında kullanıma sunulacağını bildirmişti. Modelin test süreçlerinin sürdüğünü belirten şirket, hazır olur olmaz geniş kitlelerin erişimine açılacağını duyurdu.

Siber güvenlik odaklı yarış kızışıyor

Son aylarda Anthropic, OpenAI ve Çinli girişimlerin yanı sıra Meta'nın yayımladığı yeni modeller rekabette öne çıkarken, siber güvenlik alanı yapay zeka sistemlerinin ana odak noktalarından biri haline geldi. Yapay zeka modelleri yazılımlardaki hataları insanlardan çok daha hızlı tespit edip düzeltebilirken, aynı zamanda siber saldırılar düzenlemek için de kullanılabiliyor.

Google, Gemini 3.5 Flash Cyber modelinde de güvenlik odaklı kısıtlı erişim yaklaşımının benimsendiğini açıkladı.

Şirket verilerine göre model, Karmaşık bir açık kaynak kodlu yazılım olan V8 JavaScript Engine üzerinde yapılan testlerde 55 farklı sorun tespit etti. Bunlar arasında daha önce hiçbir model tarafından saptanmamış 10 kritik güvenlik açığı yer alıyor.

Doshi, modelin ilk aşamada sadece hükümetler ve güvenilir ortakların kullanımına sunulacağını belirterek, bu sayede savunma ekiplerinin kritik açıkları kötü niyetli kullanımlardan önce kapatma imkanı bulacağını kaydetti.

Yeni Flash modellerinin önceki sürümlere kıyasla yüzde 17 daha az jeton (token) kullandığı, bunun da yazılım geliştiricilerin aynı işlemleri daha düşük maliyetle yapmasını sağlayacağı bildirildi.

Dünyanın en prestijli etkinliklerinden biri olarak kabul edilen COP31 için hazırlıklar yoğunlaşırken TÜBİTAK da temiz enerji, temiz teknoloji ve yeşil dönüşüm alanındaki desteklerini yeni çağrılarla genişletti.

Kurum, yıl başından bu yana Sanayide Yeşil Dönüşüm, SAYEM Yeşil Dönüşüm, Temiz Enerji Geçişi Ortaklığı 2026 Ortak Çağrısı ve Küresel Temiz Teknolojiler Girişimcilik Programı (GCIP) kapsamında temiz teknolojilerin ölçeklendirilmesi ile ticarileştirilmesine yönelik destek programlarını başlattı.

Son olarak TÜBİTAK'ın yürütücü kuruluş olarak yer aldığı ve Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Teşkilatı (UNIDO) işbirliğiyle başlatılan Küresel Temiz Teknolojiler Girişimcilik Programı'nın ikinci fazındaki faaliyetlere odaklanıldı.

Programın paydaşları arasında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının yanı sıra Aile ve Sosyal Hizmetler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği, Enerji ve Tabii Kaynaklar ile Tarım ve Orman bakanlıkları bulunuyor.

Programın ikinci fazında, hızlandırıcı ve yarışma faaliyetleriyle temiz teknoloji çözümlerinin yenilikçi girişimlere dönüştürülmesi hedefleniyor. Teknoloji doğrulama ve yatırıma hazırlık bileşenleriyle girişimcilerin ürün ve iş modellerini geliştirmeleri, ticari potansiyellerini güçlendirmeleri, ulusal ve küresel pazarlara hazırlanmaları amaçlanıyor.

Bu kapsamda, "GCIP Türkiye Hızlandırıcısı 2026" ile yeşil ekonomiye geçiş sürecinde kapsayıcılığı artırmaya yönelik "Kapsayıcı Yeşil Geçiş Hızlandırıcısı 2026" çağrılarına başvurular 3 Ağustos'a kadar alınacak.

Temiz enerji girişimleri başvurabilecek

Programa enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, atık zenginleştirme, su verimliliği, çevre dostu yapılar, ulaşım ile ileri malzeme ve kimyasallar kategorilerindeki girişimler başvurabilecek.

Bu alanlarda geliştirilen çözümlerin hızlandırıcı sürecinde teknik ve ticari açıdan geliştirilmesi, teknoloji doğrulama çalışmalarının desteklenmesi ve girişimlerin yatırımcılarla buluşmaya daha hazır hale getirilmesi öngörülüyor.

Hızlandırıcı sonunda dereceye giren takımlara TÜBİTAK tarafından ödül verilecek. Birinci olan takım 700 bin lira, ikinci 500 bin lira, üçüncü ise 400 bin lira ödül almaya hak kazanacak.

Kadın girişimcilere özel destek

Program kapsamında temiz teknoloji alanında faaliyet gösteren kadın girişimcilerin başarılarını artırmaya yönelik özelleşmiş hızlandırıcı faaliyetleri de yürütülecek.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile TÜBİTAK işbirliğinde, "Toplumsal Etkide Öncü Kadın Girişimci", "Yenilikçi Kadın Girişimci", "En İyi Gelişim Gösteren Kadın Girişimci" ve "Genç Kadın Girişimci" kategorilerinde destek sağlanacak. Her kategoride seçilecek girişimciye 300 bin lira verilecek.

Kadın girişimcilerin geliştirdiği ürünlerin ticari performansının artırılması, yatırıma hazır hale getirilmesi ve küresel pazarlara açılması amacıyla "Temiz Teknoloji Alanında Kadın Girişimciler İçin Yatırıma Hazırlık ve Küreselleşme Modülü" de uygulanacak.

GCIP hızlandırıcılarına seçilen takımlar arasından belirlenecek, kurucularından biri veya en az bir üst düzey yöneticisi kadın olan takımlar bu modüle dahil edilebilecek. Modül kapsamında girişimlerin ürünlerini ticari açıdan güçlendirmelerine ve uluslararası pazarlara hazırlanmasına yönelik çalışmalar yürütülecek.

Kapsayıcı yeşil geçiş için ayrı hızlandırıcı

TÜBİTAK ve UNIDO işbirliğinde yürütülen "Kapsayıcı Yeşil Geçiş Hızlandırıcısı 2026 Çağrısı" ise Çok Paydaşlı Güven Fonu tarafından finanse edilen "Türkiye'nin Yeşil Ekonomiye Geçişinde Göçmenlerin Dahil Edilmesini Destekleme Projesi" kapsamında geliştirildi.

Çağrıyla "GCIP Türkiye Hızlandırıcısı"nın kapsayıcılık boyutunun güçlendirilmesi ve Türkiye'nin adil yeşil geçiş sürecinin desteklenmesi amaçlanıyor. Program, çevre dostu, sürdürülebilir ve iklim nötr toplumlara ulaşılmasına katkı sağlayacak teknoloji tabanlı yenilikçi çözüm önerilerine açık olacak.

"Kapsayıcı Yeşil Geçiş 2026 Hızlandırıcısı"nda da birinciye 700 bin lira, ikinciye 500 bin lira, üçüncüye 400 bin lira ödül verilecek.

Eğitim ve mentörlük desteği sağlanacak

Her iki çağrı kapsamında yapılacak panel değerlendirmelerinin ardından hızlandırıcılara seçilen takımlar, Eylül 2026'da düzenlenecek GCIP Türkiye 2026 Ulusal Akademisine katılacak.

Takımlar, akademide eğitim ve mentörlük hizmetleri alarak temiz teknolojiler alanındaki yenilikçi iş fikirlerini geliştirme imkanı bulacak.

Ağustos-aralık döneminde ise GCIP'nin hızlandırıcı eğitimlerinden sorumlu küresel paydaşı The Network for Global Innovation (NGIN) tarafından çevrim içi eğitimler verilecek.

Eğitim sürecinde talep edilen çalışma dosyaları kapsamında takımların yürüteceği faaliyetler, her takıma atanacak ve genel ile tematik alanlarda destek sağlayacak mentörler tarafından takip edilecek.

Dünyaya dizi ve film ihracatıyla adından söz ettiren Türkiye'de "YouTube üzerinde en çok yapılan sorgular" listesine diziler damga vurdu.

Bu çerçevede ocak-haziran döneminde en çok yapılan aramalarda ilk 10'da 5 dizi öne çıktı. İlk sırada son dönemin ilgi çeken yapımlarından "Taşacak Bu Deniz" yer aldı, bunu "Yeraltı" izledi.

Üçüncü sırada "şarkılar" ifadesi dikkati çekerken daha sonra "Manifest", "Uzak Şehir", "Minecraft" ve "Sevdiğim Sensin" aramaları sıralandı.

Kullanıcıların en çok yaptığı sorgular arasında "şarkılar"ın yanı sıra "şarkı" ifadesinin de yer aldığı görüldü. Bunu "Eşref Rüya" ve "araba" sorguları izledi.

Dizilere müzikler eşlik etti

Geçen yılın aynı dönemiyle kıyaslandığında söz konusu dönemde yeni başlayan dizilerin ilk sıralara yükselmesi dikkati çekti. "Şarkılar", "Uzak Şehir", "Minecraft", "şarkı" ve "Eşref Rüya" ifadeleri 2025'te de yer aldı.

Bunların yanı sıra "yükselişteki sorgular" (bir önceki döneme kıyasla en fazla artış gösteren) incelendiğinde ise ilk 10'daki dizilerin yanı sıra "Daha 17", "Kabe'de hacılar hu der Allah", "Survivor", "Delikanlı" ve "Daha İyi"nin bu listeye girdiği görüldü.

Dünyada "yükselişteki sorgular" listesine Türk etkisi

YouTube'da en çok yapılan sorgular dünya genelinde incelendiğinde, Türkiye'nin aksine liste geçen yıla göre değişmedi.

Bu kapsamda dünyada en çok "song", "movie", "video", "songs" ve "dj" sorgularının yapıldığı belirlendi.

"Yükselişteki sorgular" incelendiğinde ise bu yılın ocak-haziran döneminde ilk sırada dizisi de ilgi çeken "Yeraltı" araması öne çıkarken bunu "TikTok mashup 2026" ve "trending music" sorguları izledi.

"Trending music" sorgusunu "Sevdiğim Sensin" ve "bairan song" ifadelerinin takip ettiği görüldü.

T3 Vakfı ile Moritanya Mesleki Eğitim, Zanaat ve Meslekler Bakanlığı işbirliğinde hayata geçirilen merkezin, gençlerin bilim, teknoloji ve inovasyon alanlarındaki yetkinliklerinin geliştirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor.

Törene, Türkiye'nin Nuakşot Büyükelçisi Burhan Köroğlu, Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Serdar Çam, Milli Eğitim Bakan Yardımcısı Cihad Demirli, Moritanya Mesleki Eğitim, Zanaat ve Meslekler Bakanı Mohamed Maalainine Ould Eyih, T3 Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Elvan Kuzucu Hıdır ile iki ülkeden kamu, eğitim ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri katıldı.

Konuşmaların ardından potokol heyeti, Bilim Türkiye Atölyesi ile DENEYAP Teknoloji Atölyesi'ni gezerek yürütülecek eğitim faaliyetleri hakkında bilgi aldı.

[Fotoğraf: AA]

Hıdır, konuya ilişkin değerlendirmesinde, Türkiye ile Moritanya arasındaki işbirliğinin eğitim, bilim ve teknoloji alanlarında daha da güçlendirilmesini önemsediklerini belirtti.

Vakfın bütün çalışmalarında araştıran, üreten, ülkesine ve insanlığa fayda sağlayan nesiller yetiştirmeyi hedeflediğini ifade eden Hıdır, "Çocukların ve gençlerin potansiyelini ortaya çıkarmanın en güzel yolunun, onlara merak edecekleri, deneyecekleri ve üretecekleri ortamlar sunmak olduğuna inanıyoruz. Bilim Nuakşot da bu anlayışın bir sonucu" dedi.

Türkiye dışındaki 7. bilim merkezi

Afrika'daki ilk, Türkiye dışındaki ise 7. bilim merkezi olan Bilim Nuakşot'ta öğrencilere astronomi ve havacılık, doğa bilimleri, matematik, tasarım ve teknoloji alanlarında uygulamalı eğitimler verilecek.

DENEYAP Teknoloji Atölyesi'nde de robotik kodlama, yapay zeka, tasarım ve üretim gibi alanlarda eğitim alacak gençlerin, edindikleri bilgi ve becerileri özgün projelere dönüştürmeleri sağlanacak.

Merkezin, Türkiye ile Moritanya arasındaki eğitim ve teknoloji işbirliğini güçlendirmesi ve Moritanyalı gençlerin geleceğin bilim insanları, mühendisleri ve teknoloji girişimcileri olarak yetişmelerine katkı sunması amaçlanıyor.

Geliştirilen yapay zeka çalışmasının, dış gebelik vakalarını yüzde 99'a varan klinik doğrulukla tespit etmeyi başardığı ifade edildi.

Modelin aynı zamanda sağlıklı gebeliklerin tanısını da yüzde 99,8 doğrulukla ortaya koyarak, olası hatalı tanı ihtimalini yüzde 1'in altına indirdiği belirtildi.

Çalışma, uluslararası mühendislik ve teknoloji alanındaki bilimsel yayınlardan IEEE Access dergisinde yayımlanarak küresel ölçekte tescillendi.

"Çok daha erken evrede uyarı alabileceğiz"

Açıklamada görüşlerine yer verilen Op. Dr. Gültekin Koçun, dış gebelikte erken tanı kadar, doğru tanının da kritik öneme sahip olduğunu belirtti.

Koçun, erken teşhiste hastalara herhangi bir cerrahi müdahale uygulamadan, hücre büyümesini durduran ilaç tedavileriyle gebelik dokusunun vücut tarafından emilmesini sağlayabildiklerini ifade ederek, şunları kaydetti:

"Ameliyatsız tedavi, gelecekteki üreme sağlığının korunması açısından önemlidir. Geliştirdiğimiz bu yapay zeka desteği sayesinde hekimler olarak çok daha erken evrede uyarı alabileceğiz. Çoğu vakada ameliyat seçeneği gündeme bile gelmeden hastaya uygun tedavi uygulanabilecek."

RAFS, Türkiye Uzay Ajansı öncülüğünde, TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) ana yükleniciliğinde, TÜBİTAK UZAY ve İTÜNOVA iş birliğiyle tamamen yerli imkanlarla geliştirildi.

Atomik saatler, atomların enerji seviyeleri arasındaki sabit rezonans frekanslarını referans alarak zamanı son derece yüksek hassasiyetle ölçüyor. Rubidyum atomu ise 1 saniyede 6 milyar 834 milyon 682 bin 610 kez titreşerek zaman ölçümünde referans oluşturuyor.

Yerli atomik saat uydu teknolojilerine katkı sağlayacak

Küp uydu üzerinde uzay koşullarında doğrulanacak RAFS’tan elde edilecek veriler, Türkiye’nin haberleşme, navigasyon, uydu sistemleri ve bilimsel uzay görevlerinde kullanılacak yüksek hassasiyetli zamanlama teknolojilerinin geliştirilmesine katkı sağlayacak.

Proje aynı zamanda Milli Uzay Programı kapsamında geliştirilen Bölgesel Konumlama ve Zamanlama Sistemi için kritik altyapılardan biri olarak öne çıkıyor. Uzay ortamında gerçekleştirilecek testlerden elde edilecek sonuçlar, gelecekte yerli uydu sistemleri ve frekans teknolojilerinde kullanılacak yeni nesil çözümlere temel oluşturacak.

Şirketin Claude modeliyle ilgili son değerlendirmelerine göre, sistem artık kendi kodunun yüzde 80’inden fazlasını yazabiliyor. Bu oran geçen yılın başında yüzde 10’un altındaydı.

Anthropic yetkilileri, bu hızlı değişimin “özyinelemeli kendini geliştirme” (recursive self-improvement) adı verilen bir sürece işaret ettiğini ve bu durumun gelecekte yapay zekanın kendi haleflerini tasarlayabilecek seviyeye ulaşabileceği anlamına gelebileceğini belirtti.

Şirketin araştırmacılarından Marina Favaro ve Jack Clark tarafından yayımlanan blog yazısında, bu eğilimin uzun vadede büyük bilimsel ve teknolojik ilerlemeler sağlayabileceği, ancak aynı zamanda ciddi kontrol riskleri doğurabileceği ifade edildi.

Açıklamada, yapay zekanın geliştirilme sürecinin artık kısmen yapay zeka sistemlerine devredildiği ve bunun insan müdahalesi olmadan kendini geliştirebilen modellerin önünü açabileceği vurgulandı.

Şirket, bu sürecin kontrolsüz ilerlemesi halinde insanların yapay zeka sistemleri üzerindeki denetimini kaybedebileceği uyarısını yaparak, gelişimin kontrollü şekilde ilerlemesi için “gerekirse yavaşlama veya duraklama” seçeneğinin dahi değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Anthropic ayrıca, böyle bir küresel yavaşlatma kararının uygulanabilmesi için birden fazla ülkenin ve büyük yapay zeka laboratuvarlarının ortak hareket etmesi gerektiğini, bunun ise oldukça karmaşık bir süreç olduğunu ifade etti.

Yapay zeka geliştirilmesine ara verilmesi çağrıları daha önce de gündeme gelmiş, 2023 yılında binlerce teknoloji uzmanı benzer bir moratoryum talebinde bulunmuştu. Ancak bu çağrılar somut bir duraklamaya dönüşmemişti.

Aynı zamanda gençlerin teknik alanlara yönelmesini teşvik eden yarışma, Türkiye'nin üretim kapasitesini destekleyecek donanımlı bireylerin yetişmesine katkı sunmayı hedefliyor.

Yarışma, sanayinin farklı alanlarına hitap eden 9 ayrı kategoride gerçekleştiriliyor. Kaynakçılık, marangozluk, su tesisatçılığı, elektrik tesisatı ve pano montörlüğü, elektrik kumanda panosu tasarımı ve uygulama, PCB montaj, mekatronik teknolojileri, orta gerilim teknolojileri ve akıllı fabrika sistemleri programlama kategorilerinden oluşan yarışma, katılımcıların mesleki yetkinliklerini gerçek çalışma koşullarına yakın uygulamalarla ortaya koymalarına olanak sağlıyor.

Su tesisatçılığı kategorisinde bina içi temiz su ve atık su sistemlerinin projelendirilmesi, kurulumu, bakımı ve onarımı alanındaki bilgi ve beceriler değerlendirilirken, PCB montaj kategorisinde elektronik bileşenlerin baskı devre kartları üzerine montajı ve lehimlenmesine ilişkin uygulamalar ön plana çıkacak.

Orta gerilim teknolojileri kategorisinde enerji altyapılarında güvenli çalışma, arıza tespiti ve manevra süreçleri ele alınacak, mekatronik teknolojileri kategorisinde elektrik-elektronik, otomasyon ve PLC programlama alanlarındaki yetkinlikler ölçülecek.

Marangozluk kategorisi tasarım, üretim ve işçilik becerilerini öne çıkarırken, kaynakçılık kategorisi endüstriyel standartlarda kaynak uygulamalarına odaklanacak.

Elektrik tesisatı ve pano montörlüğü kategorisinde IEC normlarına uygun elektrik tesisatı ve pano montaj uygulamaları değerlendirilirken, elektrik kumanda panosu tasarımı ve uygulama kategorisinde motor kontrol sistemleri ve enerji verimliliği konularındaki beceriler yarışacak.

Akıllı fabrika sistemleri programlama kategorisinde ise PLC kontrollü üretim hatları, görüntü işleme sistemleri, robotik uygulamalar ve otonom taşıma teknolojileri kapsamında katılımcıların endüstriyel otomasyon yetkinlikleri test edilecek.

Geniş katılım imkanı sunuluyor

TEKNOFEST Mesleki Yetenek Yarışması, farklı eğitim seviyelerinden ve deneyim gruplarından katılımcılara kapılarını açıyor.

Lise seviyesinde Türkiye'de ve yurt dışında öğrenim gören meslek lisesi öğrencileri ile Türkiye'de öğrenim gören lise öğrencileri ve son 3 yıl içerisinde mezun olmuş gençler yarışmaya başvurabilecek.

Meslek lisesi dışındaki lise öğrencilerinin ise ilgili alanda çıraklık, kalfalık veya ustalık belgesine sahip olmaları gerekiyor.

Üniversite seviyesinde, Türkiye'de ve yurt dışında teknik bölümlerde eğitim gören öğrenciler yarışmada yer alabilecek.

Serbest seviyede ise herhangi bir mesleki diploma şartı aranmaksızın, ilgili alanda en az 1 yıl deneyimi bulunan veya kendi çabalarıyla teknik beceriler geliştirmiş, çıraklık, kalfalık ya da ustalık belgesine sahip bireyler yarışmaya katılabilecek.

Yarışmada dereceye giren katılımcılar, başarılarını önemli ödüllerle taçlandırma fırsatı elde edecek.

Lise seviyesinde birincilere 120 bin, ikincilere 100 bin ve üçüncülere 80 bin lira ödül verilecek. Üniversite ve serbest seviye kategorilerinde ise birinciler 150 bin, ikinciler 120 bin ve üçüncüler 100 bin lira ödülün sahibi olacak.

Mesleki eğitimden üretim gücüne uzanan yol

TEKNOFEST Mesleki Yetenek Yarışması, yalnızca bir yarışma organizasyonu olmanın ötesinde Türkiye'nin üretim ve teknoloji ekosistemine katkı sağlayacak insan kaynağının geliştirilmesine yönelik stratejik bir adım niteliği taşıyor.

Sanayinin ihtiyaç duyduğu nitelikli iş gücünün yetiştirilmesine katkı sunan yarışma, gençlerin mesleki becerilerini geliştirmelerine, sektör temsilcileriyle bir araya gelmelerine ve kariyer yolculuklarında önemli fırsatlar elde etmelerine olanak tanıyor.

Mesleki eğitim ile üretim dünyası arasındaki bağı güçlendiren TEKNOFEST Mesleki Yetenek Yarışması, Türkiye'nin geleceğini inşa edecek teknisyenleri, ustaları, operatörleri ve mühendis adaylarını aynı hedef etrafında buluşturarak, üretimde güçlü Türkiye vizyonuna katkı sunmaya hazırlanıyor.

Bu kapsamda GSM (2G) ve geniş bant internet (4,5G) altyapısının bulunmadığı yerleşim yerlerine söz konusu hizmetlerin götürülmesi amaçlanıyor.

Evrensel Hizmet Kanunu çerçevesinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) koordinasyonunda ve sorumluluğunda, evrensel hizmet altyapıları, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ve/veya BTK adına TÜRKSAT tarafından kuruluyor, kurduruluyor, entegre ediliyor ve işletiliyor.

147 sahada kurulum çalışmaları sürüyor

Kısım 1-2 Mobil Evrensel Projeleri kapsamında Türkiye genelinde mobil haberleşme hizmeti sunan 1916 sabit, 106 atlama olmak üzere toplam 2 bin 22 sahaya ilişkin bakım ve onarım hizmetleri yürütülüyor.

Gerçekleştirilen bakım ve onarım çalışmaları sonucu sahaların performans göstergelerinde iyileşme sağlanırken mobil evrensel şebeke günlük ortalama veri trafiği 228,71 terabayttan 252,23 terabayta yükselerek yüzde 10,3 artış gösterdi.

Kısım 3 Mobil Evrensel Projesi kapsamında 605 sabit yerleşim yerinde GSM (2G) ve 4,5G LTE-Advanced tabanlı mobil haberleşme sahalarının 605 sabit, 8 atlama kurulumları tamamlandı ve geçici kabul işlemleri gerçekleştirilerek bakım ve onarım süreçleri başlatıldı.

Sözleşme kapsamında yüzde 50 iş artışı yapılarak, 302 ilave sabit yerleşim yeri kurulum listesine dahil edildi. Bu kapsamda 72 saha kuruldu ve servise alındı. Kalan 147 sabit sahanın kurulum çalışmaları devam ediyor.

Ayrıca, ihtiyaç halinde kullanılmak üzere 274 römork tipi GSM (2G) ve 4,5G LTE-Advanced tabanlı mobil haberleşme altyapısının kurulması hedefleniyor. Bu kapsamda 253 römork saha kuruldu ve hizmete alındı, kalan 21 römork sahanın kurulum süreci sürüyor.

Bazı yerler 2025'te kapsama alanına dahil oldu

Geçen yıl Kısım 1 Projesi kapsamında 7, Kısım 2 Projesi kapsamında 1, Kısım 3 Projesi kapsamında 25 olmak üzere toplam 33 sektör ilavesi gerçekleştirildi ve 36 yerleşim yeri kapsama altına alındı. Kısım 3 Projesi ile 2025 sonu itibarıyla kurulum süreçleri tamamlanan toplam 930 saha (677 sabit, 253 römork) servise alındı ve bunlar aracılığıyla 966 yerleşim yeri mobil kapsama alanına dahil edildi.

Söz konusu yılda Kısım 1, 2 ve 3 Mobil Evrensel Projeleri kapsamında toplam 2 bin 846 mobil baz istasyonu (2 bin 593 sabit, 253 römork) kuruldu, 4 bin yerleşim yerinde 1 milyona yakın kişi kapsama altına alındı. 623 bin 607 yerleşik nüfusa da mobil ses ve geniş bant internet hizmeti sağlandı.

Zirve kapsamında konuşma yapan Selçuk Bayraktar, yaklaşık 30 yıl önce insanlığa bir teknoloji ütopyası satıldığını belirterek, "İnternetin sınırları kaldıracağı, bilginin serbest dolaşımının dünyayı eşitleyeceği ve sivil teknolojilerin küresel barışı getireceği söylendi. Oysa bugün görüyoruz ki bağımsızlığımızı tehdit eden en büyük unsur, sınırlarımıza yığılan konvansiyonel ordular değil. Tedarik zincirlerimize, veri merkezlerimize ve doğrudan cebimizdeki cihazlara sızan teknokapitalist küresel tahakkümdür." diye konuştu.

Bu tahakkümün geçmişin kaba diktatörlükleri gibi kuvvetle de gelmediğine işaret eden Bayraktar, milyarlarca insanı uyuşturucu gibi müptela kılan bir sistemin, gönüllü bir esaret olarak hayatımıza girdiğini söyledi.

Bayraktar, bugün herhangi bir sosyal medya veya video platformunun temel algoritmasının, insanı kıramayacağı bir döngünün, adeta eroine benzer bir dopamin girdabının müptelası haline getirdiğini belirterek, şunları kaydetti:

"Arka planda çalışan yapay zeka, nörolojik zaaflarımızı analiz ederek dopamin salgımızı tetikleyerek, bizi o ekranda 10 saniye daha fazla tutacak öfke, hedonizm ve korku temelli içerikleri optimize ediyor. Baktıkça ağına daha fazla çekiyor, içine çekildikçe daha fazla bakıyorsunuz. Bu bağımlılık sinsi bir şekilde insanı sağlığından, akli melekelerinden ve en önemlisi hürriyetinden koparıyor. İnsanın irade göstermesine, bir insan olarak asli fonksiyonlarını yerine getirebilmesine engel oluyor ve nihayetinde zayıf düşürüyor."

İnsan ile makine arasındaki çizginin giderek bulanıklaştığını anlatan Bayraktar, "Sadece makinelerin insanı taklit etmesinden bahsetmiyorum, insanların hızla makineleştiği karanlık bir çağa doğru yol alıyoruz. Ruhsuz bir rasyonalizmin, kendinden başka kimseye hayat ve hürriyet hakkı tanımayan materyalizmin tahakkümü altındayız. Makinelerin ve makine insanların istilasıyla karşı karşıyayız. Makine insanlar için, inanç, sevgi, merhamet ve hürriyet yoktur. Onlar için acı, hasret, keder de yoktur." ifadesini kullandı.

Bayraktar, makinenin acı çekmediğini, özlem duymadığını, "neden" diye sormadığını dile getirerek, "Makineler ve makine insanlar için sonsuz döngüler, programlı kısır görevler, manayı yitirmiş karanlık ve en nihayetindeyse kaçınılmaz yok oluş ve mutlak yıkım vardır. İnancımızın tarifiyle, insan yaratılmışların en şereflisidir, eşref-i mahlukattır. Bizim medeniyetimiz gönül medeniyetidir. Gönlü olmayan, merhameti ve sevgisi olmayan sentetik insanın elindeki teknoloji, ancak bir imha aracına dönüşür. Zira bizim gayemiz, insanın makineleştiği değil, teknolojinin insana hizmet ettiği adil bir dünya inşa etmektir." şeklinde konuştu.

"KÜRESEL DEVLER, İNSANLIĞIN TÜM VERİSİNİ HARMANLAYIP ORANTISIZ BİR GÜÇ ELDE EDİYORLAR"

Kuşatmanın sadece cihazlara değil, doğrudan insanın iradesi ve ruhuna yapıldığını vurgulayan Selçuk Bayraktar, bugün sivil teknoloji ürünlerinin neredeyse tümünün birer silaha dönüştürülmüş durumda olduğunu dile getirdi.

Bayraktar, bütün uzuvlarıyla örümcek ağına hapsolmuş bir insanı ve onu iliklerine kadar sömüren bir canavarı düşünmek gerektiğini aktararak, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bedelini ödeyerek aldığımız akıllı telefonlar, saatler, iletişim ağları adeta insanlığı bir örümcek ağına hapsetti. Oysa inancımızda örümcek ağı, insanı zulümden, kötülüklerden muhafaza eden ve hürriyeti koruyan adeta mucizevi bir perdedir. Bugünün "tekno-canavarları", tüm insanlığı attığı her bir adımdan, aldığı her bir nefese kadar takip eden bir ağ ördüler. Yakın zamanda bazı devletlerin terör eylemlerinde de gördük ki tedarik zincirine sızdırılan bombalarla cebimizdeki telefonlar, akıllı saatler, hatta kulaklıklar bile insanları katletmek için birer silaha dönüşebiliyor."

Yapay zeka teknolojisini hegemonik bir biçimde elinde tutmaya çalışan dev tekellerin, neredeyse insanlığın sahip olduğu tüm enerji kaynaklarını tüketecek devasa bir işlem gücü talep ettiklerine vurgu yapan Bayraktar, "Bu ihtirasları adeta firavunların sonsuz egolarını yüceltmek için yaptığı, o dev yapılar gibi salt kaba güçle inşa edilmiş piramitleri andırıyor. Bugün küresel devler, yüz binlerce işlemci ile insanlığın tüm verisini harmanlayıp orantısız bir güç elde ediyorlar." dedi.

Bayraktar, Türkiye gibi ülkelerin, dost ve kardeş ulusların, kısıtlı kaynaklarıyla bu dev tekellerle nasıl rekabet edeceğine ilişkin, "Bizim yapmamız gereken, İHA ve SİHA serüvenimizde yaptığımız gibi bugüne değil geleceğe odaklanıp, başkalarının belirlediği kuralları takip etmek yerine paradigma dönüşümü yaparak yepyeni bir kırılım yakalamaktır." değerlendirmesinde bulundu.

Temelinde bir istatistiksel tahmin mekanizması bulunan büyük dil modellerinde son dönemde kaydedilen ilerlemelerin, doğru yönlendirmeyle bu kırılımların mümkün olduğunu gösterdiğini belirten Bayraktar, şunları söyledi:

"Kaba işlem gücü yerine, insanın düşünsel yeteneğine benzer yöntemsel iyileşmeler, bu makineleri çok daha az işlem gücüyle daha ileri seviyede bir başarıma ulaştırdı. İnsanlık, yüzyıllar boyu evreni gözlemledi, veriyi tablolar halinde derledi, biriktirdi. Topladığı verideki rastlantısal görünümlü niceliklerden, niteliksel bağlar kurarak, bir anlamda aklını kullanıp, soyutlandırarak, ardındaki o basit ama sanatsal diyebileceğimiz doğanın kanunlarını keşfetti.

Yerçekimini, gezegenlerin hareketlerini, elektromanyetik denklemleri, kuantum kuramını, matematiğin kusursuz diliyle ifade etti. İnsanoğlu bunu yaparken, devasa makinelerin bugün yaptığı gibi neredeyse sonsuz boyuta sahip bir uzayda, sonsuz deneme ve yanılma yaparak, adeta bu geniş uzayın her bir noktasını teker teker test ederek bu kanunları bulmadı. Enerji kapasitesi 20 watt’ı dahi geçmeyen beyniyle kainatın en derin şifrelerini kırdı."

"VERİLERİN TEKELLEŞMESİ, ZİHİNLERİN VE İRADENİN TEK BİR MERKEZDEN ESİR EDİLMESİDİR"

Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Bayraktar, "Harezmi de İbni Sina da Newton da Maxwell de hocamız Ordinaryüs Prof. Dr. Cahit Arf da hepimizin sahip olduğu o aynı mucizevi insan beynine sahipti, terawattlarca enerji tüketen ruhsuz bir veri merkezine değil. İşte bu yüzden, yapay zekayla alakalı ilerleme modelimiz sadece donanım tekellerinin güdümündeki istatistiksel yığınlara dayanmamalıdır. İnsanlığın bilimsel birikiminin üzerine inşa edilmiş, fiziksel alemi de içeren, dilin yapısı ve düşünsel yeteneklerin yapı taşlarını merkeze alan melez bir yaklaşım olmalıdır." diye konuştu.

İstatistiksel yapay zeka makinesine ilave edecekleri insanın düşünme mekanizmasını taklit eden her bir yeteneğin, insanları dev işlemci yığınlarına mahkum olmaktan kurtaracağını anlatan Bayraktar, bunun çok daha düşük işlem gücüyle, daha karmaşık ve çetin problemleri çözmenin anahtarı olacağını söyledi.

Bayraktar, kendimize ait, açık kaynaklı, şeffaf, denetlenebilir yazılım, donanım ve teknoloji ekosistemini kurmak gerektiğini belirterek, "Mümkünse ekosistemin her bir unsurunu bağımsızca geliştirebilme ve üretebilme kabiliyetine sahip olmalıyız. Kısa vadede bu mümkün olmayabilir. Mümkün olmadığı durumlarda, iş birliklerine veyahut doğrudan dışarıdan temin yoluna başvurabiliriz. Dışarıdan aldığımız sistemlerin tümüne de özellikle kritik altyapı yazılımları ve donanımları söz konusu olduğunda, açık kaynaklı yazılım modelini şart koşmalıyız." dedi.

Açık kaynağın, verilerin mahremiyeti, güvenliği ve dijital egemenliğin vazgeçilmez unsuru olduğuna işaret eden Bayraktar, şunları kaydetti:

"Verilerin tekelleşmesi, zihinlerin ve iradenin tek bir merkezden esir edilmesidir. Buna asla rıza gösteremeyiz. Yegane gayesi kar maksimizasyonu olan küresel tekellerin, tüm insanlığın hayatını kendi veri merkezlerinde toplaması, ulusların ve toplumların egemenliğine vurulmuş sinsi bir darbedir. Bu kuşatmanın yarın karşımıza ne olarak çıkacağını görmek için kahin olmaya gerek yoktur. Bu, modern dünyanın gönüllü kölelik fermanıdır. İşte bu yüzden, verilerimizi küresel dev tekellerin sunucularına teslim etmek yerine, dağıtık öğrenme ve işleme mimarilerini hayata geçirmeliyiz."

Bayraktar, "Veri, kendi kurumlarımızda ve kendi sınırlarımız içinde kalırken, algoritmalarımız bu dağıtık ağlarda mahremiyeti koruyarak öğrenecek ve bizi bu sömürü düzeninden kurtaracaktır. Kısıtlı kaynaklarımızı statükoyu koruyan hantal sistemlere değil, geleceğin alanlarını şekillendirecek teknolojilere yatırmak durumundayız." dedi.

"İNSANİ BİR 'TEKNOLOJİK DAYANIŞMA İTTİFAKI' KURMALIYIZ"

Yapay zekadan ileri çip teknolojilerine, kuantum bilgi işlemden robotik otomasyona kadar dağıtık işlem ve veri merkezi modellerini geliştirmek gerektiğini vurgulayan Selçuk Bayraktar, böylelikle devasa, merkezcil bulut yapılarına ihtiyacın azalacağını ve bağımsızlığımızın teminat altına alınacağını söyledi.

Bayraktar, "Geliştirdiğimiz yüksek teknolojiyi dost, kardeş ve mazlum halklarla paylaşarak insani bir 'Teknolojik Dayanışma İttifakı' kurmalıyız. Tekellerin dev veri merkezlerine mahkum olmadan, gücümüzü birleştirmek zorundayız. Gücümüzü birleştirirsek, bu tekellerin oluşturduğu örümcek ağını yırtıp atabiliriz. Bu birleşme sadece kağıt üzerinde bir ittifak değil, derin bir zihniyet devrimi olmalıdır. Bizler için bu devrim, Milli Teknoloji Hamlesi ile hayat gailesine dönüştü. Bu davanın, bu hedefin asıl taşıyıcısı, makinenin hızı değil insanın şuurudur. Yarının dünyasını hür bir iradeyle kuracak olan genç kardeşlerimizdir. " ifadelerini kullandı.

Yıllar evvel TEKNOFEST’lerde bu toprakların bağrına bıraktıkları tohumların, mazisi ve istikameti belli ulu çınarlar gibi göğe yükseldiğini anlatan Bayraktar, "TEKNOFEST kuşağı, zihinlerine vurulmak istenen prangaları parçalamış, küresel tahakkümün ördüğü ağları saçak saçak darmadağın eden bir hürriyet kuşağıdır." diye konuştu.

Bayraktar, savunma alanında dünyanın en büyük İHA şirketi olan Baykar’da da geliştirdikleri yeni nesil yapay zeka sistemlerinin, kuş sürüleri gibi birbiriyle haberleşen otonom sürülerinin ve dünya harp doktrinini yeniden yazan çalışmalarının, TEKNOFEST kuşağının imzasını taşıdığını belirterek, "Dost, kardeş ve mazlum coğrafyalarla el ele vererek yapay zekayı iyilik temelinde geliştirmeye devam edersek, eğitimde, sağlıkta çığır açıcı yeniliklere ulaşabiliriz." değerlendirmesinde bulundu.

Protein sentezi ve akıllı ilaç keşfi gibi kombinatorik problemleri çözmede mahir olan yapay zeka ve ileri işlem gücüyle, insanlığı pençesine almış kanser gibi hastalıklara çare bulmada büyük faydalar sağlanabileceğini vurgulayan Bayraktar, robotik cerrahiden hekimlik hizmetlerine kadar sağlığın her alanında çok daha maliyet etkin bir şekilde geliştirilen çözümleri ihtiyaç duyan herkese ulaştırabileceklerini söyledi.

Bayraktar, insanların öğrenme yetilerine göre özelleşmiş yapay zeka destekli içerikleri ve eğitim asistanlarını yeryüzünün her köşesine ulaştırarak fırsat eşitliğinin sağlanabileceğini belirterek, şu ifadeleri kullandı:

"Bu sayede, gelişmiş ülkelerde dahi tıkanmış olan sosyal mobilizasyonu canlandırabiliriz. Gelir adaletsizliğini azaltarak insanlığın sosyal refahını artırabiliriz. Tüm bu coğrafyayı kapsayan ortak pazara sahip girişim ekosistemi bunu mümkün kılacak en önemli unsur olacaktır. TEKNOFEST kuşağı tüm bu alanlarda çekirdekten yetişerek geleceğin girişimlerini kurdu. Hatta kendi sosyal ağlarını inşa etmeye başladı."

"KADİM MEDENİYETİMİZDE BİLİM, BİLGİ VE HAKİKAT MUHAKKAK İNSAN İÇİNDİR"

Küresel dijital tahakkümü yıkmak ve yüz yüze bakar gibi bir sosyal medya deneyiminin mümkün olacağını göstermek adına NSosyal’in geliştirildiğini belirten Selçuk Bayraktar, "NSosyal ile zararlı içeriklere müptela etmeden, tahkir ve linç etmeden, kutuplaştırmadan, yüz yüze bakar gibi bir sosyal ağın mümkün olduğunu tüm dünyaya gösterdi. Ulusların dijital egemenliğini teminat altına almak adına bunu da tüm dost ve kardeş coğrafyalarla paylaşmak üzere geliştirdi." dedi.

Bayraktar, özelleşmiş alanlarda kullanmak üzere Türkçe kaynaklarla ve kültürel değerlerimizle eğitilmiş T3AI dil modelini hayata geçirildiğine işaret ederek, "Bu modelin büyük, orta ve küçük parametreli versiyonları ve teknolojisi kamu yararı adına kurumlarla paylaşıldı." ifadesini kullandı.

Makineler ve makine insanların dünyasında kaynağı belli olmayan köksüz sentetik hakikatin geçer akçe olabileceğine vurgu yapan Bayraktar, "Kadim medeniyetimizde ise bilim, bilgi ve hakikat muhakkak insan içindir. TEKNOFEST kuşağı yüzyıllardır bilimsel metodolojide olduğu gibi doğru ve güvenilir bilgiyi insanlığa ulaştırabilmek adına, kaynağı, kökü ve müellifi belli olan açık kaynaklı KÜRE Dijital Ansiklopedi’yi de geliştirdi." şeklinde konuştu.

Bayraktar, bugün birilerinin, makinelerin insan soyunun bir sonraki halkası olacağını, hatta doğrudan insanın yerine geçeceğini öne sürdüğüne dikkati çekerek, şunları söyledi:

"Sürekli surette insanın kendi yarattığı algoritmaların altında ezilmeye mahkum olduğunu telkin ediyorlar. Bu tehlikeli gidişatın temelinde, teknolojinin hızından ziyade insanın o en eski ve en trajik yanılgısı yatıyor, insanın kendini tanrılaştırma çabası. Bugün insanoğlu, aslında asla sahip olmadığı mutlak bir gücü kendi nefsine vehmediyor. Oysa insan en gelişmiş laboratuvarlarında, en dahi zihinleriyle bile tek bir atomu yoktan var edemediği gibi, var olan tek bir atomu bile bütünüyle yok etmeyi de başaramıyor.

Bu mutlak acziyetine rağmen, kendi elleriyle ürettiği algoritmalar üzerinden yeryüzünde bir nevi yaratıcılık kibri kuşanmaya kalkışıyor. Oysa milyar yıllık alemde, Nemrud'undan Firavun'una kadar, dünyaya gelip de zamanın genişliği içinde an bile sayılmayacak ömrünü tamamlayıp toprağa karışmayan tek bir canlı dahi yok."

"MİLLİ TEKNOLOJİ HAMLESİ, KÜRESEL TEK TİPLEŞMEYE KARŞI FELSEFİ BİR DURUŞ, ASİL BİR UYANIŞTIR"

Hatırlanması gereken ezeli ve ebedi bir hakikatin olduğunu belirten Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Bayraktar, "Bizler insanız. Soğuk bir montaj hattında doğmadık. Varoluşumuz Alemin Mimarı’nın üflediği muazzam ruhtan geldi. Yaratıcının insana biçtiği, makinelere asla bırakılamayacak yüce bir misyonumuz da var. Dünyayı adaletle imar etmek, eşref-i mahlûkat olarak hür iradeyle Hakk’ı, hakikati ayağa kaldırmak. Bugün adeta kutlu bir nesne gibi kutsanan yapay zeka, hafızası olan ama hatırası olmayan, rakamların ruhsuz labirentine sıkışmış bir istatistik yankısından ibarettir. Tam da bu nedenle, Milli Teknoloji Hamlesi bizim için sadece teknik bir rekabet alanı değildir." değerlendirmesinde bulundu.

Bayraktar, Milli Teknoloji Hamlesi'nin insanı nesneleştiren, ruhu mekanik kalıplarla kuşatan, küresel bir tek tipleşmeye karşı felsefi bir duruş, asil bir uyanış olduğunu vurgulayarak, sözlerini şöyle tamamladı:

"Hepimiz çok iyi biliyoruz ki geleceğin haritası karanlık ellerin çizdiği rotalarla belirlenemez. İstikbalin asıl anahtarı Alemin Mimarı’nın ruhumuza üflediği özgür iradede ve omuz omuza verip bir olabilmenin muazzam sırrında saklıdır. Bugün, Ulusal Yapay Zeka Vizyonu'muzun paylaşıldığı Türkiye Yapay Zeka Zirvesi, teknolojiyi bir tahakküm aracı olmanın ötesinde insanı ve şuuru yücelten bir imkan olarak gördüğümüzün en somut nişanesidir. Bu vizyonu ortaya koyan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığımıza, ekosistemimizin tüm öncülerine, araştırmacılarımıza ve dünyayı yıkıldığı yerden yeniden inşa edecek TEKNOFEST kuşağına en kalbi şükranlarımı sunuyorum. Yolumuz açık, geleceğimiz hür olsun."

Siber ortamda işlenen suçlarla ilgili araştırmalarda bulunan merkez, suç işleyen kişilerin kimlik bilgilerini tespit ederek, suçun aydınlatılabilmesi için bilişim sistemlerinde arama, dijital kopya alma, inceleme, veri kurtarma ve raporlama işlemlerini gerçekleştiriyor.

7/24 siber devriye gerçekleştiriliyor

JGK Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanı Albay Volkan Güner Güngör, siber suçun, yasa dışı örgütsel suçları mümkün kılmak için, örgütsel ağlar veya genel ağ bilgi sistemleri aracılığıyla bilgisayarların, elektronik cihazların kullanılmasına olanak tanıdığını ifade etti.

Siber suçlarla mücadele birimlerinin 81 ilde adli makamların koordinesinde çalışmalarını sürdürdüğünü belirten Güngör, "Sosyal medya ve internet üzerinden işlenen suç ve suçlu tespitine yönelik 24 saat esasına göre siber devriye faaliyetleri icra edilmektedir." dedi.

Güngör, dolandırıcılık olayının meydana gelmesi halinde siber dedektiflerin, internetteki dijital izleri inceleyip analiz ederek, raporlamakta ve soruşturmalara katkı sağladığını, uluslararası işbirliklerin sayesinde kurum ve kuruluşlardan talepte bulunularak şüphelilerin tespiti yapıldığını aktardı.

Siber olaylara müdahalenin, hızlı bildirim, teknik ve mali analiz, kurumlar arası koordinasyon ve önleyici tedbirlerle bütüncül bir süreç olduğunu dile getiren Güngör, şunları kaydetti:

"Siber suç olaylarına baktığımızda, pandeminin de etkisiyle 2023 yılına kadar bir artış eğilimi gösterdiğini, ancak bu tarihten sonra az da olsa düşüşe geçtiğini görmekteyiz. Bu durumun, siber tehditlere yönelik bilinç düzeyinin artması ve etkin sonuçlar veren operasyonların katkısıyla gerçekleştiğini değerlendiriyoruz. Dolandırıcılık olaylarında şüpheliler çeşitli yöntemlerle karşımıza çıkmakta. Bireylerin zaaflarını hedef alarak onları manipüle etme ve istenilen bilgiyi elde etme ya da bir eylemi yaptırma yöntemi olarak tanımlanan sosyal mühendislik yönteminde, mağdurların psikolojik manipülasyonla kandırılarak kişisel veya finansal verilerini kendi rızaları ile karşı tarafa vermeleri sağlanıyor."

"Çocuklarımızın güvenliğinde en kritik savunma hattı ebeveynler"

Albay Güngör, en çok kullanılan dolandırıcılık yönteminin, sosyal mühendisliğin bir türevi olarak oltalama (phishing) ile yapıldığını belirterek,"Şu an gündemimizde TOKİ konutları dağıtımı var. Vatandaşlarımızın bu konudaki sahte girişimlere karşı tedbirli olmaları, süreci resmi kaynaklardan takip etmesi önem arz etmektedir. Bununla birlikte Kurban Bayramı yaklaşıyor, vatandaşlarımızın kurban alım-satımlarında güven vermeyen ortamlardan uzak durması, bilinen ve resmi olarak kabul gören ortamları tercih etmeleri gerekmektedir." uyarısını yaptı.

Siber tehditlere karşı "kişisel güveliğin" önemine dikkati çeken Güngör, siber saldırıların genellikle "şifre çalma" üzerinden yapıldığını, bu yüzden vatandaşların şifrelerinde büyük, küçük harf ile özel karakterlere yer vermesi ve iki faktörlü kimlik doğrulamasını kullanması gerektiğini vurguladı.

Çocukların ve gençlerin, çevrimiçi oyunlar vasıtasıyla farkında olmadan zararlı kişilerle temas kurduklarını, manipülasyona açık profile sahip olanların ise suç oluşum gruplarına dahil edilerek, suça ortak edilebildiklerini belirten Güngör, şunları kaydetti:

"Bizler bu kapsamda, sosyal medya ve internet üzerinden işlenen suç ve suçlu tespitine yönelik 7 gün 24 saat esasına göre siber devriye faaliyetleri icra etmekteyiz. Çevrimiçi çocuk istismarı konusunda 'Çocuk Koruma Programı' ile soruşturmalara yönelik raporlar üretilmekte, bu program sayesinde bu tür içerikleri indiren, paylaşanlar tespit edilebilmekte ve etkili operasyonlar icra edilmektedir. Siber devriyeler olarak geniş çaplı taramalar yapmaktayız, ancak bizim için karanlıkta kalan bireysel uç noktalarda, yani çocuğun cihazında, odasında kalkan olma görevi ebeveynlere düşmektedir. Çocuklarımızın güvenliğinde en kritik savunma hattı ebeveynlerimizdir."

Jandarma Genel Komutanlığı Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığının "Oyuna gelmeyelim, tuzağa düşmeyelim, dijital dünyanın esiri olmayalım." kamu spotunu anımsatan Güngör, vatandaşları siber suçlara karşı dikkatli ve bilinçli olmaya çağırd

Yıllar önce Avustralya Müzesi'ne bağışlanan ve bilim insanları tarafından detaylıca incelenen fosilin, günümüzden yaklaşık 240 Triyas dönemine ait, nesli tükenmiş bir amfibi türü olduğu açıklandı.

"Arenaerpeton supinatus" adı verilen canlı, dev bir tarih öncesi semendere benzemekle birlikte, çok daha yapılı gövdesi ve avlanmak için kullandığı damaklarındaki vahşi diş yapısıyla dikkat çekiyor.

Paleontologlar, kum taşı gibi organizmaların hızla çürüdüğü hareketli ve bol oksijenli ortamlarda bu denli eksiksiz bir iskeletin korunmasının mucizevi olduğunu vurguluyor.

Canlının, kafası ve gövdesi birbirine bağlı şekilde, hatta deri ve yumuşak doku izleriyle birlikte günümüze ulaşması, son 30 yılda bölgede bulunan en önemli fosil keşiflerinden biri olarak kabul ediliyor.

Uzmanlar, yaklaşık 1,2 metre uzunluğundaki bu yırtıcının, iki büyük kitlesel yok oluştan sağ çıkmayı başaran antik bir canlı grubunun evrimsel sırlarını çözmede kilit bir rol oynayacağını belirtiyor.

Bu gelişme, özellikle görme, duyma veya hareket yetisini geri kazandırmayı hedefleyen nöroprotez cihazların ve beyin-makine arayüzlerinin geliştirilmesinde kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.

Silikon tabanlı sistemlerden biyolojik modellere

Günümüz bilgisayar işlemcileri, milyarlarca özdeş transistörün sabit ve sert bir silikon tabaka üzerine dizilmesiyle çalışırken; insan beyni, sürekli değişen ve yeni bağlantılar kuran yumuşak, üç boyutlu ağlardan oluşuyor.

Araştırmacılar, dijital bilgisayarlardan çok daha düşük enerjiyle çok daha karmaşık işlemleri yapabilen beyni örnek alarak, geleneksel donanımların enerji tüketim sorununa çözüm aramayı hedefliyor.

Yeni nesil malzemeler ve üretim teknolojisi

Yapay nöronların üretiminde, yarı iletken özelliğe sahip molibden disülfür ve iletken grafen içeren özel elektronik mürekkepler kullanıldı.

Havalandırmalı püskürtme (aerosol jet) yöntemiyle esnek polimer yüzeylere basılan bu malzemeler, nöronların ateşleme davranışını taklit edebilen karmaşık sinyal kalıpları üretebiliyor.

Geleneksel silikon sistemlerin yapay zekanın artan veri işleme ihtiyaçlarını karşılarken devasa enerji tüketmesi, bilim insanlarını biyolojik sistemleri taklit eden donanımlar aramaya yöneltti.

Daha önceki yapay nöron denemeleri ya çok yavaş ya da biyolojik sistemlerle uyumsuz derecede hızlı sinyaller ürettiği için gerçek dokuyla iletişim kurmakta yetersiz kalmıştı.

Northwestern ekibi, iletken bir filaman oluşturmak için polimerin kısmi parçalanma özelliğini kullanarak, gerçek nöronların "patlama" veya "sürekli ateşleme" gibi karmaşık tepkilerini taklit etmeyi başardı. Yapılan deneylerde, bu yapay sinyallerin canlı beyin devrelerini doğal bir sinyal gibi tetikleyebildiği kanıtlandı.

Bu teknolojinin, yapay zekanın enerji ve su tüketimini azaltacak yeni nesil donanımların temelini oluşturması bekleniyor.

Ayrıca, sinir sistemine daha doğal bir şekilde entegre olabilen implantlar sayesinde felç veya duyusal kayıpların tedavisinde daha etkili çözümlerin geliştirilmesi öngörülüyor.

Okul dışı zamanlarında bir araya gelen öğrenciler, yaklaşık 3 ay süren çalışma sonunda "ŞAHUBERR.MG1" adını verdikleri insansız kara aracının prototipini geliştirdi.

Öğrencilerin konteyner sacı, bisiklet zinciri, araba aküsünün yanı sıra oyuncak araba parçaları kullanarak tasarladığı araç, komut sistemiyle hareket ediyor, bulunduğu yerden anlık görüntü aktarımı sağlıyor.

Üzerinde mayın tarama ve imha sistemi de bulunan insansız kara aracıyla Hataybot Robot Yarışması'nda ilk 5'e girmeye hak kazanan öğrenciler, katılacakları TEKNOFEST 2026'da da başarılı olmak istiyor.

Öğrenciler projelerini geliştirmek için çalışıyor

Öğrencilerden Mehmet Ali Gençer, projeyi operasyonlarda görev alan asker ve polislere destek olmak için yaptıklarını söyledi.

Prototipini tasarladıkları insansız kara aracı sayesinde arazideki mayınların risk alınmadan temizlenebileceğini belirten Gençer, araca geçici olarak ekledikleri ateşleme sistemini kalıcı hale getirmek için çalışmalarının sürdüğünü ifade etti.

Öğrencilerden Muhammet Mustafa Şanverdi de amaçlarının operasyon bölgelerindeki mayınların tespitini yaparak, imha etmek olduğunu dile getirdi.

Tankın üretiminde geri dönüşüm malzemeleri kullandıklarını anlatan Şanverdi, şöyle konuştu:

"Deprem bölgesinde olduğumuz için konteyner saclarını kullanarak tankın dış kaportasını yaptık. Bisiklet dişlileri ve zincirini kullandık, akülü araba aküsü kullanarak motor gücünü sağladık. Eski oyuncaklarımızın lazerlerini kullanarak da lazerli tespit etme yeri yaptık."

Şanverdi, ateşleme sistemini geliştirerek, kamera sistemini de daha iyi hale getirmeye çalıştıkları araçlarıyla katılacakları TEKNOFEST 2026'dan dereceyle dönmek istediklerini belirtti.

Kimya öğretmeni Döne Şahin ise alanı olmamasına rağmen öğrencilerine destek olmaya çalıştığını ifade etti.

Öğrencilerinin tasarlama sürecindeki heyecanlarına ortak olduğunu anlatan Şahin, şunları kaydetti:

"Öğrencilerime okulu aksatmadıkları sürece destek olmak istedim. Önceliğimiz her zaman okul ve dersleri oldu. Birbirlerinin evinde kalarak, hepsi bir arada, bazen gecenin geç saatlerine kadar çalışarak cihazı tamamladılar, el ele verdiler başardılar. Bu çocukların donanım ve yazılım dersleri yok, meslek lisesi öğrencisi değiller, Anadolu lisesi öğrencilerinden böyle bir proje çıkması çok güzel bir şey."

MARKALAR KORUNUYOR, YÖNETİM MERKEZİLEŞİYOR

Gerçekleşen yapısal dönüşümle birlikte Realme ve OnePlus markaları bağımsız kimliklerini koruyacak. Ancak ürün stratejisi, pazarlama ve planlama süreçleri artık doğrudan Oppo yönetiminde yürütülecek.

TÜRKİYE’DEKİ KULLANICILAR İÇİN BELİRSİZLİK

Türkiye’de Oppo, Realme ve OnePlus’ın geniş bir kullanıcı tabanına sahip olması nedeniyle, yeni yapılanmanın servis ve garanti süreçlerine nasıl yansıyacağı henüz netleşmedi. Şirketten bu konuda açıklama bekleniyor.

ORTAK ALTYAPI, BENZER TEKNOLOJİLER

Yeni dönemde ortak altyapı kullanımıyla cihazlar arasında teknik benzerliklerin artması bekleniyor. Buna rağmen markalar hedef kitlelerine göre konumlanmayı sürdürecek.

SEGMENTLER AYRILIYOR

OnePlus üst segmentte performans odaklı çizgisini korurken, Realme fiyat-performans ürünleriyle genç kullanıcıları hedeflemeye devam edecek. Oppo ise grubun ana ve yenilikçi markası olarak konumunu sürdürecek.

Dünya Sağlık Örgütüne göre, Doğu Akdeniz ve diğer bölgelerde kum ve toz fırtınalarının sıklığı, süresi ve yoğunluğunda artış yaşanıyor. İklim değişikliği çölleşmeye yol açarak kum ve toz fırtınalarının sıklığı ve yayılımını artırıyor. Kum ve toz fırtınaları partikül madde konsantrasyonlarını artırarak hava kirliliğine de doğrudan katkıda bulunuyor.

Öte yandan, küresel olarak 330 milyon insanın her gün rüzgarla taşınan ve bazen kaynağından binlerce kilometre uzağa gidebilen partiküllere maruz kaldığı tahmin ediliyor.

Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş, dünya genelinde görülen kum ve toz fırtınalarının iklim değişikliğiyle bağlantısını anlattı.

Kuvvetli rüzgarın genellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde atmosfere kaldırdığı ve kilometrelerce uzağa taşıdığı çökel malzemeye kum ve toz adı verildiğini anımsatan Türkeş, kum ve toz fırtınalarının iklimi, havayı, atmosferi, ekosistemleri, insan sağlığını, tarımı, ulaşımı ve güneş enerjisi sistemini olumsuz etkilediğini söyledi.

Türkeş, yıl boyunca kurak koşullarının egemen olduğu coğrafyalarda toz taşınımı görüldüğüne işaret ederek, "Kurak ve yarı kurak bölgeler özellikle çöller, çöllerin çevresindeki kurak ve yarı kurak bölgeler en önemli kum ve toz kaynaklarıdır. Afrika, Sahra ve Sahra Altı Afrika'nın bir bölümü, Sahel, Gobi Çölü, Orta Doğu ve özellikle Orta Doğu'daki bazı çöller ile Arap çölleri en önemli kum ve toz fırtınalarının oluştuğu ve toz kaynağı olan bölgelerdir." dedi.

İklim değişikliği etkisiyle özellikle bazı bölgelerdeki uzun süreli kuraklıkların kum ve toz fırtınalarının sıklığı, süresi ve şiddetini artırdığına dikkati çeken Türkeş, iklim değişikliğinin var olan kurak ve yarı kurak bölgeler dışında giderek daha sıcak ve kurak koşullarla kuraklaşma eğilimindeki bölgelerde yeni kum ve toz fırtınalarına oluşum alanları yarattığını kaydetti. Türkeş, bu fırtınaların doğrudan iklimi, atmosferi, havayı ve özellikle bulut ile yağış oluşumunu etkilediğini aktardı.

"Küresel toz salımlarının yaklaşık yüzde 25'i insan kaynaklı"

Türkeş, kum ve toz fırtınalarının doğrudan ve dolaylı olarak yaklaşık 3,8 milyar insanı etkilediğini belirterek, şöyle devam etti:

"Atmosfere verilen küresel toz salımlarının yaklaşık yüzde 25'i insan kaynaklı. Bugünkü iklim, basınç, rüzgar sistemleri açısından küresel ölçekte, küresel toz bütçesinin yüzde 80'inden fazlası Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Arap çöllerinden kaynaklanıyor. Bu, Türkiye'yi çok ilgilendiren bir şey. İklim değişikliğiyle Ekvator'dan başlayarak büyük ölçekli basınç rüzgar sistemleri, yıl içindeki mevsimlik döngüsünün dışında kuzeye doğru hareket etme eğiliminde. Özellikle subtropikal yüksek basınçlar ve onun oluşumuna doğrudan katkı sağlayan Hadley döngüsü adını verdiğimiz geniş ölçekli döngü kuzeye kaydığında kum ve toz fırtınaları üretebilecek hem kurak ve yarı kurak bölgeler hem de bu bölgelerden toz taşıyabilecek sistemler Akdeniz'i, Güney Avrupa'yı, Orta Doğu'yu dolayısıyla Türkiye'yi daha fazla etkileyebilecek. Gözlemler, Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Güneybatı Asya'daki pek çok bölgede kum ve toz fırtınalarının sıklığı ve zaman zaman şiddetinde artış olduğunu gösteriyor."

Kum ve toz fırtınalarının yağış ve su kaynaklarını da etkilediğinin altını çizen Türkeş, bu fırtınaların belirli dönemlerde sebze ve meyve üretimini, çiçeklenme ve tozlanma dönemlerini etkileyerek rekoltede düşüşe yol açabileceği uyarısında bulundu.

"Toprak nemini artıracak yağmur suyu hasadı gibi uygulamaların yapılması gerekiyor"

Türkeş, kum ve toz fırtınalarının önlenmesine yönelik alınabilecek önlemleri şöyle sıraladı:

"İlk olarak iklim değişikliği mücadelesinin güçlenmesi gerekiyor. İklim değişikliği mücadelesi kurak ve yarı kurak bölgelerin çevresindeki yarı nemli alanlarda sıklığı, süresi, şiddeti artan sıcak hava dalgaları ve artan kuraklık etkileri, değişen fırtına, rüzgar ve yağış rejimleri dikkate alınarak sürdürülmek zorunda. Mutlak çöller, tam kurak alanlar, kurak ve yarı kurak bölgelerde bugün dünyanın pek çok ülkesinde olduğu gibi çok etkili bir yeşil kuşak var. Çin Halk Cumhuriyeti kurak ve çöl alanlarının çevresinde çok uzun soluklu ağaçlandırma, bitkilendirme çalışmaları yapıyor. Toprak nemini artırabilmek ve topraktaki ince materyali, kum ve toz fırtınalarına kaynak oluşturabilecek, ince çökeltileri tutabilmek için toprak nemini artıracak yağmur suyu hasadı gibi uygulamaların da mutlaka yapılması gerekiyor."

Öte yandan, Türkeş, Dünya Meteoroloji Örgütünün günlük toz üretimine ilişkin öngörülerine bakıldığında, 23 Nisan'da Akdeniz kıyılarında ve Güneydoğu Anadolu'nun Türkiye-Suriye sınırına yakın olan bölgelerinde günlük ortalama yüzey toz konsantrasyonunun orta seviyeden hassas düzeye ulaşabileceğini sözlerine ekledi.

Kum ve toz fırtınaları insan sağlığını tehdit ediyor

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Muzaffer Onur Turan da, kum ve toz fırtınalarının ciddi bir halk sağlığı sorunu haline geldiğini söyledi.

Kum ve toz fırtınalarıyla sanayi atıkları, tarım ilaçları, polenler, bakteriler ve mantar sporlarının da taşındığını anımsatan Turan, "Toz bulutu içindeki PM10 partikülleri, üst solunum yolunda tutulurken, 2,5 mikrometreden küçük olanlar doğrudan akciğerlerin en derin noktalarına yani alveollere kadar ulaşır. Buradan kana karışarak sistemik bir etkilemeye neden olabilir. Havada çöl tozlarının bulunduğu günlerde solunum, kalp ve damar hastalıkları ile hastane başvurularının, hastalık ve ölümlerin arttığı çeşitli çalışmalarla gösterilmiştir." diye konuştu.

Çöl ve kum fırtınalarının sağlık üzerindeki etkisinin maruziyet süresi ve yoğunluğa bağlı olarak değiştiğine değinen Turan, bu fırtınaların zatürre, kalp krizi veya inme, gözlerde şiddetli yanma, burun kanamaları, boğazda kuruma ve menenjit gibi sağlık sorunlarına yol açabileceğini anlattı.

Turan, çöl ve kum fırtınalarının mevcut astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) vakalarında ani atak ve krizleri tetiklediğini belirterek, bu günlerde astım ve KOAH ile ilişkili acil başvurularının ve astım ölümlerinin arttığının çalışmalarda yer aldığını hatırlattı.

"Uzun süre toza maruz kalanlarda kronik solunum ve kalp hastalıkları görülebilir"

Çöl tozlarının bebekler, çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı bulunan kişiler için büyük risk taşıdığının altını çizen Turan, şunları söyledi:

"Uzun süre toza maruz kalanlarda kronik solunum ve kalp hastalıkları görülebilir. Özellikle kronik akciğer ve kalp hastalığı olanlar önemli risk oluşturmakta, akciğer rezervleri düşük olduğu için en ufak bir irritasyon dahi ciddi bir krize yol açabilir. Çocuklar, akciğer gelişimleri devam ettiği ve vücut ağırlıklarına oranla daha hızlı nefes aldıkları için daha fazla toz solurlar. Yaşlılar, bağışıklık sistemi ve organ rezervlerinin azalması nedeniyle komplikasyonlara daha açıktırlar. İnşaat, tarım veya ulaşım sektöründe olup gün boyu açık havada bulunanlar doğrudan bu tozlara maruz kalırlar."

Turan, toz fırtınası uyarılarının yapıldığı saatlerde dışarıya çıkılmaması, pencerelerin kapalı tutulması, N95 veya FFP2 tipi filtreli maskeler kullanılması gerektiğine dikkati çekerek, bol su tüketiminin solunum yollarındaki mukozanın nemli kalmasına yardımcı olduğunu sözlerine ekledi.

Ancak bu bulgu, Mars tarihine dair önemli ipuçlarının yüzeyde üç milyar yıldan fazla süredir korunduğunu kanıtlıyor.

Curiosity, 2012 yılında Gale krateri olarak bilinen eski bir göl yatağına iniş yapmış ve o tarihten bu yana olası yaşam izlerini araştırmaya başlamıştı.

Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışmanın başyazarı astrobiyolog Amy Williams, bu deneyi başka bir dünyada ilk kez gerçekleştirdiklerini ve ellerinde hata yapma lüksü olmayan kısıtlı bir imkan bulunduğunu ifade etti.

Mars kayalarında korunmuş organik çeşitlilik

2020 yılında gerçekleştirilen deneyde, Mars’ta daha önce hiç onaylanmamış olanlar da dahil olmak üzere 20’den fazla organik molekül tespit edildi.

Bunlar arasında göktaşlarında ve asteroitlerde de rastlanan "benzotiyofen" adlı molekül dikkat çekiyor. Williams, Dünya'ya da yağan bu maddelerin muhtemelen bildiğimiz yaşamın yapı taşlarını sağladığını belirtti.

Ayrıca, tespit edilen azot içeren bir diğer molekülün, DNA'nın oluşumu için gerekli olan öncül maddelerden biri olduğu kaydedildi.

Bu keşifler, milyarlarca yıl önce Mars yüzeyinin devasa göller ve nehirlerle kaplı olduğu döneme ait kimyasal izlerin günümüze ulaştığını gösteriyor. Uzmanlar, Mars kayalarında milyarlarca yıldır korunan bu "prebiyotik kimya" örneklerinin, yaşamın temel taşlarını temsil ettiğini söylüyor.

Gelecek görevler için yeni bir dönem

Bu bulgular Mars'ta mikrobiyal düzeyde de olsa bir yaşamın varlığını tek başına kanıtlayamıyor. Bilim insanları, Mars'tan getirilecek kaya örneklerinin Dünya'daki laboratuvarlarda incelenmesinin bu tür iddialar için hayati önem taşıdığını vurguluyor.

NASA’nın Perseverance aracı bu amaçla örnek toplamaya devam etse de, "Mars Sample Return" (Mars'tan Örnek Getirme) görevi bütçe kesintileri nedeniyle belirsizliğini koruyor.

Öte yandan, Curiosity’nin başarılı kimya deneyi gelecekteki görevler için bir yol haritası sunuyor. Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) 2028 yılında fırlatılması planlanan Rosalind Franklin aracı, Curiosity’den daha gelişmiş bir sondaj sistemiyle benzer kimyasal analizler yapacak.

Ayrıca, Satürn’ün uydusu Titan’ı keşfetmek üzere fırlatılacak olan Dragonfly hava aracının da bu teknolojiyi kullanması planlanıyor.