Filistin’de Zulmün Sessiz Tanıkları: Hayvanlar ve Ekolojik Denge
Abdüssamet Ölçek
Filistin’de katliam, soykırım ve insan hakları ihlalleri uzun yıllardır devam etmektedir. Bu yıkımın çoğu zaman gözden kaçan bir başka boyutu daha vardır: İsrail zulmünün sessiz tanığı olan hayvanlar. Bombardımanlarla katledilen, yaralanan, sahiplerinden koparılan; açlık ve susuzluğun yanı sıra İsrail’in sağlık altyapısına saldırıları ve uyguladığı tıbbi apartheid nedeniyle tedavi de edilemeyen hayvanların dramı çoğu zaman görünürlük kazanmamaktadır. Sivil yerleşim alanları bombalandıkça ailelerle birlikte evcil hayvanlar da enkaz altında kalmakta, yaralanmakta ya da öldürülmektedir; ancak sağ kalabilen Filistinliler, diğer canlılarla dayanışma içinde yaşama tutunmaya devam etmektedir.
Gazzeli küçük çocuk Amro’nun kedisiyle gülümseyerek oynadığı görüntüler sosyal medyada geniş yankı bulurken, Mart 2024’te Filistinli sivil savunma ekiplerinin, İsrail bombardımanıyla yıkılan bir binanın enkazından saatler süren bir çalışmayla ölmek üzere olan bir kediyi sağ kurtarma görüntüleri de dünya basınına yansıdı. Bazen enkazdan canlı kurtarılan bir hayvan, ailesini kaybeden bir çocuğun geçmişinden geriye kalan tek bağ ve son teselli olabilmektedir.
Yolların kasıtlı olarak tahrip edildiği ve ambulansların hedef alındığı Gazze’de, eşek ya da katırların çektiği “karra” arabaları, yaralı bir Filistinliyi hastaneye ulaştırabilecek geriye kalan tek araç ve son umut olmaktadır. Bu araçlar, Mahmud Derviş’in “ve eğer bir yol bulabilirsek, hayatı severiz” dizesini hatırlatırcasına, hayata tutunma direnişinin güçlü bir sembolü haline gelmiştir; insanlar ve hayvanlar yüzyılın soykırımına karşı birlikte ayakta kalmaya çabalamaktadır.
Hayvanların hedef alınmasıyla sivil halkın hayvansal üretimi ve hayvansal gıdalara erişimi de engellenmektedir. Telef edilen çiftlik hayvanları, hukuksuz abluka altındaki ailelerin temel besin kaynağı ve kalan son geçim kaynağıdır. Zarar gören arı kovanları bal üretimini sekteye uğratırken tozlaşmayı ve biyolojik çeşitliliği de olumsuz etkilemektedir. Limanların ve balıkçı teknelerinin zarar görmesi, avlanma sahalarının uluslararası hukuka aykırı biçimde daraltılması balıkçılığı imkansız hale getirirken; arıtma tesislerinin vurulmasıyla denize akan atık sular ve beyaz fosfor gibi sivil alanlarda kullanımı kısıtlanmış mühimmatın yol açtığı tahribat deniz canlılarının yaşam alanlarına da zarar vermektedir. Hayvanların önemini yalnızca insanlara sağladıkları fayda üzerinden değerlendirmek ise eksik kalacaktır; çünkü onlar da acıyı hissedebilen ve ekolojik dengenin parçası olan canlı varlıklardır. Özellikle sahipsiz bırakılan hayvanlar, beslenme, barınma ve korunma imkanlarından yoksun kaldıkları için açlık ve susuzluktan ölmekte ya da bombardımanlarda öldürülmektedir.
Batı Şeria’da planlanan uzunluğu yaklaşık 700 kilometreyi bulan Apartheid (Utanç) Duvarı, insan haklarına ve hareket özgürlüğüne aykırı olduğu gibi hayvanların doğal yaşam alanlarını ve göç güzergahlarını da bölmektedir. Duvar ve geçiş kısıtlamaları nedeniyle Filistinli çobanların hayvanlarını geleneksel otlaklara götürmesi zorlaşırken, zarar gören ya da erişime kapatılan kuyular çiftlik hayvanlarını susuz bırakmaktadır. Sağlık altyapısının kasıtlı olarak hedef alınması veterinerlik hizmetlerini de aksatmakta, yaralı ve hasta hayvanların tedavisini güçleştirmektedir. Bu durum, İsrail saldırılarının yalnızca insan merkezli bir yaklaşımla değerlendirilmemesi gerektiğini göstermektedir: Bu ekolojik nekbe ortamında hayvanların maruz kaldığı acılar da göz ardı edilmemelidir.
Bir insan acı çektiğinde bunu dile getirebilir ve haklarını arayabilir. Nitekim Filistin’de yaşanan ihlaller, sansür ve engellemelere rağmen uluslararası hukuk mekanizmaları, basın-yayın organları ve sivil toplum kuruluşları aracılığıyla gündeme taşınmaktadır. Ne var ki bu soykırımın sessiz tanıkları olan hayvanlar, maruz kaldıkları şiddeti ve mağduriyeti kelimelerle ifade edememektedir. Mesele, insanlarla hayvanlar arasında bir ayrım yapmak değil; “yaşam hakkının” korunmaya değer olduğunu vurgulamak ve İsrail’in orantısız güç kullanımının bütün canlıları ayrım gözetmeksizin etkilediğini gündemde tutmaktır. Bu nedenle katliamın sessiz tanıklarının, hayvanların da sesi olmak ve yaşam haklarını savunmak biz insanlara düşen önemli bir sorumluluktur.





