Kıymetli Okurlarım!

Pek çok yönden incelenen Millî Mücâdele’de “Din Faktörü” müstakil olarak ele alınıp incelenmemiştir. Bu sebeple, Millî Mücâdele’nin “Zafere” ulaşmasındaki pek çok faktör yanında “Din Faktörü”nün de incelenmesi gerektiği bir gerçektir. İşte bu düşüncelerle ve tarihin bir sayfasına belgelerin ışığı altında açıklık kazandırabilmek ve bir cihetle de olsa mana ve özü esasen içimizde bulunan değere şuurlu bir şekilde sahip çıkabilmek için hazırlamış olduğum “Kurtuluş Savaşı Sırasında Din Faktörü” isimli Yüksek Lisans Tezimi özetleyerek “Milli Mücadelede Din Faktörü” adı altında bundan böyle yıllardan beri okumakta olduğunuz Çorum Hakimiyet Gazetesi’nde, her hafta Çarşamba günleri sizlerle hasbıhal etmek istiyorum. Yazılarımız devam ederken sehven işlenen hatalardan dolayı affınıza sığırken Yüce Allah’tan yardımlarını ihsan etmesini niyaz ediyorum.

Bilindiği üzere; Osmanlı Devleti, zamanın bazı idarecilerinin hatalı tutumları ve ısrarlı hareketleri sonucunda 1. Dünya Harbine girmek zorunda kalmıştı. Müttefiklerle beraber çeşitli cephelerde savaşan Türk Ordusu, tam dört yıl Çanakkale, Galiçya, Filistin gibi cephelerde çarpışmış ve büyük zaferler kazanmıştı. Ancak, savaşın sonunda Osmanlı Devletinin de dahil bulunduğu İttifak Devletleri mağlup olunca, Türk Ordusu da mağlup sayılmıştı. O günkü Osmanlı Hükümeti ile Müttefikleri İtilaf Devletleriyle antlaşma yapmak zorunda kalarak, 30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Ateşkes Antlaşmasını imzalamıştı.

İşte Osmanlı Devleti, 1914-1918 1. Dünya Harbinden, müttefikleriyle beraber mağlup olarak çıktıktan kısa bir müddet sonra İmparatorluk galip devletler arasında bölüşülmüş, Anadolu gibi İstanbul'da, İngiliz, Fransız ve İtalyan orduları ve bu devletlerin askerleri tarafından 13 Kasım 1918'de istila ve işgal edilmişti. Böylece de, asırlardır dünyaya hükmeden bir devletin silahları elinden alınmış ve her türlü asayiş ve güvenliğin sağlanması İtilaf devletleri'nin eline geçmiş oluyordu. Arkasından da, Fransızlar Dörtyol, Adana ve Mersin'i, İtalyanlar Antalya ve Konya'ya kadar uzanan bölgeyi, İngilizler Urfa, Maraş ve Anteb'i, Yunanlılar da Trakya'dan Hadımköy'e kadar olan sahayı işgal ederek 15 Mayıs 1919'da İzmir'e asker çıkarmışlardı.

Kahraman Türk Milleti ise bu duruma seyirci kalamazdı. Zira, Türk'ün tarihinde; vatanını, namus ve şerefini, bayrağını ve mukaddes tanıdığı her şeyi düşman çizmeleri altında bıraktığı vaki değildir. Bu nedenle, Türk Milleti, düşmanların vatanlarını ve istiklallerini ellerinden almak kararına karşı, vatanlarını korumak için vatan ve imân aşkıyla coşmuşlar, Anadolu'nun çeşitli vilâyetlerinde ve işgal altında bulunan İstanbul'da direnişe geçmişlerdi.

Böylece de; koskoca Osmanlı Devletini parçalayarak mirasını bölüşmek isteyen hain düşmanlara hadlerini bildirmek ve Müslüman halkı her türlü esaret zincirlerinden kurtarmak kararında olduklarını, bu uğurda canlarını seve seve vermeye hazırlandıklarını ve bu yoldan asla geri dönmeyeceklerini, her türlü zulme ve işkenceye tahammül edeceklerini, bu dayanılmaz tahakkümün bir gün mutlaka zaferle sonuçlanacağına sarsılmaz bir imânla inandıklarını göstermek istiyorlardı. Çünkü Yunan askerinin İzmir ve çevresine ayak basmasıyla meydana getirilen zulüm ve işkenceler Türk Milleti'nin uğramış olduğu büyük felâketi tamamen dayanılmaz hale getirmişti.

Ancak İstanbul Hükümeti, Anadolu'nun büyük bir kısmında bir anda harekete geçen halkın faaliyetlerinin genişlemesine razı olmuyordu. Buna rağmen, yeniden istiklâl kazanmak ve hiç olmazsa Anadolu topraklarını düşmandan temizlemek maksadıyla vatanperverler bir araya gelerek memleketi düşmandan temizlemek istiyorlardı. Gözü yaşlı ve bağrı yanık Türk Milleti kadın, erkek, çoluk çocuk, genç, ihtiyar ve sakatlarıyla doldurdukları miting meydanlarında buna and içmişler ve bu isteklerini bütün dünya milletlerine ilân etmişlerdi

Bütün bu arzu ve istekler devam ederken, Mustafa Kemal Paşa da karargahıyla birlikte 19 Mayıs 1919' da Samsun'da Anadolu topraklarına ayak basıyordu. Paşa, Samsun'a çıkar çıkmaz bir durum değerlendirmesi yaparak alınması gereken tedbirleri İstanbul'a bildirmeye başlamıştı. Samsun'un stratejik durumunu göz önüne alarak 25 Mayıs 1919'da buradan ayrılıp Havza'ya geçmiş ve durumu da İstanbul'a bildirmişti.

Paşa, burada halkın iyi niyetli tezahürlerine mazhar olmuştu. Daha sonra da Amasya'ya geçerek "Mukaddes İttifak" olarak isimlendirilen Amasya Tamimini yayınlamıştı. Mustafa Kemal Paşa, kendisine gösterilen sevgiye ve bir anda bir araya gelerek ma'şeri bir topluluk meydana getiren insanlara teşekkür ediyordu. 0 zaman için halkın gönülden bağlı oldukları kararlı din ulemasının da bu kervana katılmaları işleri daha da kolaylaştırıyordu. Çünkü her yönüyle bitkin, Anadolu halkını harekete getirecek ve imânını coşturarak ayağa kaldıracak, din adamlarının konuşmalarıydı. Zira, Millî Mücâdele boyunca, vatan sevgisi ve cihad aşkını bir imânın gereği olarak benimsemiş halkı, bir araya getirerek milli kurtuluş hareketinin kazanılmasına, içinde bulunulan Millî Mücâdele'nın gayesini halka anlatarak herkesi bu dâvaya ve kumandanlara inandıran ve dini heyecanı ayakta tutan âmil din adamlarının va'z ve nasihatleriydi.

Türk Milleti’nin şahlanışını bir türlü hazmedemeyen İtilaf Devletleri, bilhassa İngilizler Padişah ve 0'nun hükümetini, Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları tarafından başlatılan Anadolu Hareketine karşı konulmazsa İstanbul'un da elden çıkabileceğini söyleyerek tehdit ediyorlardı.[7] Anadolu'nun içinde bulunduğu karışıklıklardan faydalanmak isteyen bir kısım azınlık da, istiklâl sevdasına düşerek bir takım gizli cemiyetler kurmuşlar ve istilâcılarla işbirliğine girmişlerdi.

Bu arada İstanbul Hükümeti de, büyük bir ümitsizlik içinde kıvranıp duruyordu. Hükümet; kurtuluşu istilâcıları kızdırmamak ve hiç olmazsa hâlihazır durumu koruyabilmek hedefini güden oldukça hatalı bir siyasetle, onlara karşı koyacağına inanmıştı. Bu nedenle Damat Ferit Paşa Hükümeti'nce alelacele Şeyhülislâmlığa tayin edilen Dürrizade Abdullah Efendi'nin imzasıyla bir fetva çıkartılarak, Anadolu'da başlatılan Kurtuluş Hareketi’nin ve mensuplarının boğulması için bu fetvalar Anadolu'nun en ücra köşelerine kadar düşman uçaklarıyla atılıyor ve devletin resmi gazetesi olan Takvim-i Vekayi'de 11 Nisan 1336/1920 tarihli nüshasında yayınlanıyordu. Bu fetvalarda; Mustafa Kemal Paşa ve Kuvay-ı Milliyecilerin birer âsi oldukları açıklanıyordu. Bu husus her geçen gün işleri biraz daha çıkmaza sokuyordu. Çünkü, fetvaların dağıtılmasını müteakip, duruma tam manasıyla vakıf olamayan kalabalık bir zümre üzerinde fena tesir yapmış ve çeşitli yerlerde birçok ayaklanmalar baş göstermişti. Kardeş kardeşle savaşmaya başlamıştı. Bu durumdan faydalanan düşman ise Anadolu'nun içlerine doğru ilerliyor ve Kuvay-ı Milliye'nin karargahı olan Ankara'yı da tehdit ediyordu.

(Mustafa Çalışkan-Emekli Diyanet Başmüfettişi-04.11.2026-DEVAM EDECEK)