Ancak İstanbul Hükümeti, Anadolu'nun büyük bir kısmında bir anda harekete geçen halkın faaliyetlerinin genişlemesine razı olmuyordu (Refik Hali t Karay, Minel-Bab İlel-Mihrâb, İst. 1964, s.126-127). Buna rağmen, yeniden istiklâl kazanmak ve hiç olmazsa Anadolu topraklarını düşmandan temizlemek maksadıyla vatanperverler bir araya gelerek memleketi düşmandan temizlemek istiyorlardı. Gözü yaşlı ve bağrı yanık Türk Milleti kadın, erkek, çoluk çocuk, genç, ihtiyar ve sakatlarıyla doldurdukları miting meydanlarında buna and içmişler ve bu isteklerini bütün dünya milletlerine ilân etmişlerdi (Kemal Arıburun, Milli Mücadelede İstanbul Mitingleri, İstanbul, 1951, s. 4-53).

Bütün bu arzu ve istekler devam ederken, Mustafa Kemal Paşa da görev arkadaşlarıyla birlikte 19 Mayıs 1919' da Samsun'da Anadolu topraklarına ayak basıyordu. Paşa, Samsun'a çıkar çıkmaz bir durum değerlendirmesi yaparak alınması gereken tedbirleri İstanbul'a bildirmeye başlamıştı. Samsun'un stratejik durumunu göz önüne alarak 25 Mayıs 1919'da buradan ayrılıp Havza'ya geçmiş ve durumu da İstanbul'a bildirmişti (HTVD., sayı: 4, Vesika: 72). Paşa, burada halkın iyi niyetli tezahürlerine mazhar olmuştu. Daha sonra da Amasya'ya geçerek "Mukaddes İttifak" olarak isimlendirilen Amasya Tamimini yayınlamıştı. Mustafa Kemal Paşa, kendisine gösterilen sevgiye ve bir anda bir araya gelerek kalabalık bir topluluk meydana getiren insanlara teşekkür ediyordu. 0 zaman için halkın gönülden bağlı oldukları kararlı din ulemâsının da bu kervana katılmaları işleri daha da kolaylaştırıyordu. Çünkü her yönüyle bitkin, Anadolu halkını harekete getirecek ve imânını coşturarak ayağa kaldıracak, din adamlarının konuşmalarıydı. Zira, Millî Mücâdele boyunca, vatan sevgisi ve cihad aşkını bir imânın gereği olarak benimsemiş halkı, bir araya getirerek milli kurtuluş hareketinin kazanılmasına, içinde bulunulan Millî Mücâdele'nın gayesini halka anlatarak herkesi bu mücadeleye ve kumandanlara inandıran ve dini heyecanı ayakta tutan husus din adamlarının va'z ve nasihatlarıydı (Sadi Borak, Atatürk ve Din, İst. 1962, s. 64).

Türk Milleti’nin şahlanışını bir türlü hazmedemeyen İtilaf Devletleri, bilhassa İngilizler Padişah ve 0'nun hükümetini, Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları tarafından başlatılan Anadolu Hareketine karşı konulmazsa İstanbul'un da elden çıkabileceğini söyleyerek göz dağı veriyorlardı (T. Mümtaz Göztepe, Osmanlıların on Padişahı Vahiduddin Mütareke Gayyasında, İst. 1969, s. 269). Anadolu'nun içinde bulunduğu karışıklıklardan faydalanmak isteyen bir kısım azınlık da, istiklâl sevdasına düşerek bir takım gizli cemiyetler kurmuşlar ve işgalciler ile işbirliğine girmişlerdi.

Bu arada İstanbul Hükümeti de, büyük bir ümitsizlik içinde kıvranıp duruyordu. Hükümet; kurtuluşu işgalcileri kızdırmamak ve hiç olmazsa halihazır durumu koruyabilmek hedefini güden oldukça hatalı bir siyasetle, onlara karşı koyacağına inanmıştı. Bu nedenle Damat Ferit Paşa Hükümeti'nce alelacele Şeyhülislâmlığa tayin edilen Dürrizade Abdullah Efendi'nin imzasıyla bir fetvâ çıkartılarak, Anadolu'da başlatılan Kurtuluş Hareketi’nin ve mensuplarının boğulması için bu fetvâlar Anadolu'nun en ücra köşelerine kadar düşman uçaklarıyla atılıyor ve devletin resmi gazetesi olan Takvim-i Vekâyi'de 11 Nisan 1336/1920 tarihli nüshasında yayımlanıyordu. Bu fetvâlarda; Mustafa Kemal Paşa ve Ulusal Güçler’in birer başkaldırıcı oldukları açıklanıyordu. Bu husus her geçen gün işleri biraz daha çıkmaza sokuyordu. Çünkü, fetvâların dağıtılmasını takip ede günlerde, duruma tam manasıyla vakıf olamayan kalabalık bir zümre üzerinde kötü tesir yapmış ve çeşitli yerlerde birçok ayaklanmalar baş göstermişti. Yani kardeş kardeşle savaşmaya başlamıştı. Bu durumdan faydalanan düşman ise Anadolu'nun içlerine doğru ilerliyor ve Ulusal Güçler’in toplandığı yer olan Ankara'yı da tehdit ediyordu (Takvim-i Vekâyi, 11 Nisan 1336/1920, Nr. 3824).

(DEVAM EDECEK)